กิ๋นล้ำกิ๋นลำ: เรียนคำเมืองเรื่องกินจากบทเพลง

กิ๋นล้ำกิ๋นลำ เป็นเพลงคำเมืองของ Toni Maxx บน OverNormal ที่ชวนคนฟังมาแอ่วเมืองเหนือ แล้วไล่ชื่ออาหารพื้นเมืองนับสิบเมนูในท่อนแร็ป คำสำคัญของเพลงคือ กิ๋น กินฯ (คำเมืองอ่านว่า กิ๋น) แปลว่า กิน และ ลำ ลำ (คำเมืองอ่านว่า ลำ) แปลว่า อร่อย

บทเรียนนี้อ่านท่อนฮุกและท่อนแรกทีละบรรทัด ดูว่าเสียงคำเมืองต่างจากไทยกลางอย่างไร แล้วเทียบชื่ออาหารในเพลงกับคำที่ พจนานุกรมมรดกล้านนา บันทึกไว้

ชื่อเพลง กิ๋นล้ำกิ๋นลำ เล่นคำอะไร

ชื่อเพลงวางคำสองคำที่เสียงใกล้กันไว้คู่กัน คือ ล้ำ ลํา (คำเมืองอ่านว่า ล้ำ) กับ ลำ ต่างกันแค่วรรณยุกต์ พจนานุกรมให้ความหมายของ ล้ำ ว่า "ยิ่ง, ล้น" เช่น งามล้ำ คือ สวยยิ่ง ส่วน ลำ คือ อร่อย มีรสดี ถูกปาก

ฟังรวมกัน "กิ๋นล้ำกิ๋นลำ" จึงได้ทั้งความหมายว่ากินกันเต็มที่ และกินแล้วอร่อย ท่อนฮุกยังปิดบรรทัดแรกด้วยคำว่า "เลิศล้ำ" ให้เสียง ล้ำ กลับมาอีกครั้ง

ท่อนฮุก: อ่านทีละบรรทัด

กิ๋นล้ำกิ๋นลำของกิ๋นเมืองเฮาเลิศล้ำ! จัดมาเลยชุดใหญ่ฟินโดนใจ๋กู้กำ! ลองทายดูแล่มีกี่เมนูหื้อต้องจ๋ำ! โยกย้ายออกสะเต็บม่วนแต๊ๆขอบอกย้ำ!

— ท่อนฮุก เพลง กิ๋นล้ำกิ๋นลำ ของ Toni Maxx (OverNormal)

ถอดเป็นไทยกลาง ท่อนฮุกจึงว่า "กินกันให้เต็มที่ อาหารบ้านเราเลิศล้ำ จัดมาชุดใหญ่ ถูกใจทุกคำ ลองทายดูซิว่ามีกี่เมนู ให้ต้องจำ ขยับออกสเต็ป สนุกจริง ๆ ขอบอกย้ำ"

ท่อนแรก: มาแอ่วเมืองเหนือ

มาแอ่วเมืองเหนือของกิ๋นลำมีนักหนา ตึงต้มผัดแก๋งทอดรสเด็ดเกินพรรณนา อาหารปื๊นบ้านล้วนเต็มเปี่ยมด้วยคุณค่า เตรียมต๊องฮื้อพร้อมรับรองว่าต้องตื่นต๋า

• แอ่ว แอ่วฯ (คำเมืองอ่านว่า แอ่ว) — เที่ยว ไปเที่ยว
• ตึง ทึงฯ (คำเมืองอ่านว่า ตึง) — ทั้ง (ตึงต้มผัดแก๋งทอด = ทั้งต้ม ผัด แกง ทอด) และยังแปลว่า ทุก ได้ด้วย เช่น ไปตึงวัน = ไปทุกวัน
• แก๋ง แกงฯ (คำเมืองอ่านว่า แก๋ง) — แกง
• ปื๊นบ้าน — พื้นบ้าน พจนานุกรมบันทึกคำว่า ปื้น พื้นฯ (คำเมืองอ่านว่า ปื้น) ตรงกับคำว่า พื้น
• ต๊อง ท้อฯง (คำเมืองอ่านว่า ต๊อง) — ท้อง (เตรียมต๊อง = เตรียมท้อง)
• ต๋า ตา (คำเมืองอ่านว่า ต๋า) — ตา (ตื่นต๋า = ตื่นตา)

เสียงที่เปลี่ยน: จากไทยกลางเป็นคำเมือง

คำในเพลงนี้มีรูปแบบซ้ำให้เห็นหลายชุด ลองจับคู่คำไทยกลางกับคำเมืองตามที่พจนานุกรมบันทึกไว้

คำ ตวย (ตาม, ด้วย) อยู่ในท่อน "ขยับตวยจังหวะ" และ ฮัก อยู่ในท่อน "ฮักผูกพัน" ส่วนคู่ ปี้น้อง พี่น้อฯง (พี่น้อง) อยู่ในคำร้องท่อนเปิดเพลง

ชื่ออาหารในท่อนแร็ป ตามพจนานุกรม

ท่อนแร็ปทั้งเจ็ดท่อนเร่งจังหวะขึ้นเรื่อย ๆ และไล่ชื่ออาหารเหนือแทบไม่หยุดหายใจ ตารางนี้เลือกเมนูที่มีอยู่ในพจนานุกรมมาเทียบให้ดู

ท่อนจบ: ไผทายถูกพ่อง

เพลงปิดด้วยคำพูดว่า "อิ่มแต๊อิ่มว่า... ว่าแต่ตะกี้มีของกิ๋นกี่อย่าง ไผทายถูกพ่อง!" ประโยคเดียวมีคำเมืองให้เรียนหลายคำ

• ตะกี้ ตกี้ (คำเมืองอ่านว่า ตะกี้) — เพิ่งผ่านไปชั่วครู่ (ต่ากี้ ต๋ากี้ ก็ว่า)
• ไผ ไผ (คำเมืองอ่านว่า ไผ) — ใคร ผู้ใด
• พ่อง ระฯพ่อฯง (คำเมืองอ่านว่า พ่อง) — บางคน บางส่วน (ไผทายถูกพ่อง = มีใครทายถูกบ้าง)
• อิ่มแต๊อิ่มว่า — อิ่มจริง ๆ ใช้แบบเดียวกับ ลำแต๊ลำว่า ลำแท้ลำว่าฯ ที่พจนานุกรมให้ความหมายว่า อร่อยจริง ๆ อร่อยมาก

ฟังเพลงเต็มพร้อมเนื้อร้องได้ที่ กิ๋นล้ำกิ๋นลำ บน OverNormal แล้วลองนับดูว่าในท่อนแร็ปมีของกิ๋นกี่อย่าง

สรุป

• กิ๋น แปลว่า กิน และ ลำ แปลว่า อร่อย ชื่อเพลงเล่นเสียง ล้ำ (ยิ่ง) กับ ลำ (อร่อย)
• ท่อนฮุกสอนคำใช้บ่อย: เฮา ใจ๋ กู้กำ แล่ หื้อ จ๋ำ ม่วนแต๊
• เสียงคำเมืองเปลี่ยนจากไทยกลางเป็นชุด เช่น พ เป็น ป, ท เป็น ต, ร เป็น ฮ, ข้าว เป็น เข้า, มะ เป็น บ่า
• หื้อ (ให้) กับ ฮื้อ (คำอุทาน) เป็นคนละคำ
• ชื่ออาหารในเพลงหลายเมนูมีชื่อคำเมืองของตัวเองในพจนานุกรม เช่น น้ำพิกอ่อง เข้าซอย จิ๊นส้ม

ค้นชื่ออาหารเหนือเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา และเรียนคำที่ใช้ตอนซื้อกับข้าวต่อได้ที่บทความ ไปกาดแบบคนเมือง หรืออ่านเรื่องข้าวจี่ข้าวหลามในบทความ ตานข้าวใหม่

อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เกี๋ยงแก้ว · ล้านนา ล้านนา หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา: กิ๋น · ลำ · หื้อ · เข้า · พ่อง
• Toni Maxx. (๒๕๖๙). กิ๋นล้ำกิ๋นลำ (เพลงและเนื้อร้อง). OverNormal