
ภาพ: Department of Tourism Thailand: LannaPhoto / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
ไปกาดแบบคนเมือง: คำล้านนาที่ใช้ตอนไปตลาด
กาด กาดฯ คือ ตลาด ในภาษาล้านนา ถ้าคนเมืองชวนว่า "ไปกาด" ก็คือไปตลาดนั่นเอง แต่กาดของคนล้านนามีหลายแบบ แยกชื่อตามเวลา ขนาด และสินค้า บทความนี้รวมชื่อกาดและคำเมืองที่ใช้ตอนซื้อของ ทั้งถามราคา ชิม และขอบคุณ จาก พจนานุกรมมรดกล้านนา
กาดแต่ละแบบ เรียกว่าอะไร
| ชื่อ | อักษรล้านนา | ความหมาย (ตามพจนานุกรม) |
|---|---|---|
| กาดเจ๊า | กาดฯเชั้า | ตลาดที่ซื้อขายเฉพาะตอนเช้า |
| กาดแลง | กาดฯแลงฯ | ตลาดที่ซื้อขายเฉพาะตอนเย็น |
| กาดนัด | กาดฯนัดฯ | ตลาดที่นัดกันซื้อขายเป็นบางวัน |
| กาดหมั้ว | กาดฯหั้฿มฯวฯฯ | ตลาดสดที่ซื้อขายตลอดทั้งวัน |
| กาดหลวง | กาดฯหลฯวฯง | ตลาดขนาดใหญ่ มีสินค้าทุกชนิด มักเรียกตลาดใหญ่กลางเมือง เช่น กาดหลวงที่เชียงใหม่ |
| กาดก้อม | กาดฯก้อฯม | ตลาดขนาดเล็ก มีคนมาซื้อขายไม่มาก |
| กาดแบปื๊น | กาดฯแบพื้นฯ | ตลาดที่วางของขายแบกับดิน |
| กาดลี | กาดฯลี | ร้านขายของ ตลาดที่มีติดตลอดวัน |
| กาดวาย | กาดฯวาฯยฯ | ตลาดตอนใกล้วาย คนซื้อคนขายกลับบ้านจวนจะหมด |

ซื้อ ขาย จ่าย และแป๋ะ
คำพื้นฐานของการซื้อขายในคำเมือง พร้อมความหมายและตัวสะกดอักษรล้านนาตามพจนานุกรม
- ซื้อ ซื้ — เอาเงินแลกกับสิ่งของที่ต้องการ
- ขาย ขายฯ — เอาของแลกเงินตรา
- จ่าย จ่ายฯ — ซื้อ เช่น จ่ายกับข้าว หรือชำระด้วยเงิน
- แป๋ะ แปะ — ซื้อเชื่อ (ซื้อของแล้วจ่ายเงินทีหลัง) เรียก ซื้อแป๋ะ ก็ได้
ถามราคา: เต้าใด และแปง
เต้าใด เทัาฯฯได แปลว่า เท่าไหร่ ใช้ถามราคา (เรียก เต้าฮือ ก็ได้)
แปง แพงฯ แปลว่า สูงค่า มีราคามาก และยังหมายถึง เป็นที่รัก ได้ด้วย
กา คาฯ ใช้ต่อท้ายประโยคให้เป็นคำถาม แปลว่า หรือ / หรือยัง / ใช่ไหม เช่น แม่นกา – ใช่ไหม
ชิมแล้วบอกว่าอร่อย: ลำ
ลำ ลำ (ว.) แปลว่า อร่อย มีรสดี ถูกปาก คำเมืองมีหลายระดับให้เลือกใช้
| พูดว่า | อักษรล้านนา | ความหมาย |
|---|---|---|
| ลำก่อ | ลำกํ่อฯ | อร่อยไหม |
| ลำ | ลำ | อร่อย |
| ลำแต๊ | ลำแท้ | อร่อยจริง ๆ อร่อยมาก |
| จ้าดลำ | ชาดฯลำ | อร่อยมาก ถูกปาก |
| บ่ลำ | บลำ | ไม่อร่อย ไม่มีรสชาติ |
นี้กิ๋นลำ — สิ่งนี้อร่อย (ตัวอย่างประโยคจากพจนานุกรม คำว่า นี้)
ขอบคุณแม่ค้า: ยินดี
ซื้อของเสร็จ คนเมืองกล่าวขอบคุณว่า ยินดี ยินฯดี หมายถึง พอใจ ขอบใจ ขอบคุณ (พูดว่า ยินดียินบาน ก็ได้)
ศัพท์อื่นที่ใช้ในกาด
- ผ่อ ผํอฯ — ดู มอง ดูแล
- กิ๋น กิ๋น — กิน
- กาดงัวกาดควาย กาดฯง฿วฯกาดฯฅวฯายฯ — ตลาดที่ซื้อขายวัวควายเป็นหลัก
- กาดแสง กาดฯแสงฯ — ตลาดซื้อขายอัญมณี
สรุปคำที่ใช้ได้ทันทีที่กาด
| สถานการณ์ | คำเมือง |
|---|---|
| ไปตลาด | ไปกาด |
| ถามราคา | เต้าใด |
| ของราคาสูง | แปง |
| ถามว่าอร่อยไหม | ลำก่อ |
| ชมว่าอร่อยมาก | ลำแต๊ / จ้าดลำ |
| ขอบคุณ | ยินดี |
ค้นคำอื่น ๆ เกี่ยวกับกาดเพิ่มได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา และอ่านเรื่องกว่างที่คนเมืองนิยมเลี้ยงไว้ชนในบทความ กว่างล้านนา



