มรดกล้านนา

🌐 Read in English

รถสองแถวสีเหลืองจอดข้างอาคารในเชียงใหม่ มีราวบนหลังคาและบันไดท้ายรถ

ภาพ: Patiparn.Nice2002bkk / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

คำเมืองเอาตัวรอด: 40 ประโยคทักทาย กิน ซื้อของ เดินทาง

คำเมืองเอาตัวรอด คือชุดประโยคสั้น ๆ ที่คนมาเที่ยวล้านนาใช้ได้จริงตั้งแต่ตื่นจนเข้านอน ตั้งแต่ทักทาย ขอบคุณ สั่งอาหาร ต่อราคา ไปจนถึงถามทางและขอความช่วยเหลือ คำแรกที่ควรจำคือ ยินดี ยินฯดี (คำเมืองอ่านว่า ยินดี) ซึ่งในคำเมืองแปลว่า ขอบคุณ

บทนี้เป็นตอนปิดของชุด เที่ยวล้านนาแบบคนเมือง รวม ๔๐ ประโยคจากบทเรียนก่อนหน้า ทุกคำมาจาก พจนานุกรมมรดกล้านนา หรือจากประโยคที่เคยลงไว้ในบทความของเราแล้ว ถ้าคำไหนพจนานุกรมไม่มี เราไม่เดาให้ และบอกไว้ตรง ๆ ท้ายบทความ

แตะบัตรด้านล่างเพื่อฝึก เลือกกลุ่มสถานการณ์ กดดาวเก็บประโยคที่อยากใช้ แล้วกดพิมพ์เพื่อได้ตารางสรุปไปติดตัว

ก่อนเริ่ม: ๓ ข้อที่ทำให้ฟังเป็นคนเมือง

  • ลงท้ายให้สุภาพ ผู้หญิงลงท้ายด้วย เจ้า เจั้า ผู้ชายใช้ ครับ ได้เลย เพราะพจนานุกรมไม่มีคำลงท้ายของผู้ชายเป็นคำเมืองโดยเฉพาะ อ่านเรื่องคำลงท้ายต่อได้ที่ คำลงท้ายคำเมือง
  • พูดช้า ยิ้ม แล้วพูดซ้ำ คนเมืองยินดีสอนอยู่แล้ว ถ้าฟังไม่ทัน ขอให้พูดช้าลงได้ (ดูกลุ่มที่ ๓)
  • ดูป้ายกำกับบนบัตร ประโยคที่เป็นคำหรือวลีในพจนานุกรมมีป้ายสีเขียว ส่วนประโยคที่เรานำคำในพจนานุกรมมาต่อกันแบบที่ใช้ในบทความของเรา มีป้ายสีแดง

๑. ทักทายและลา

คนเมืองทักกันด้วยคำถามอบอุ่นอย่าง ไปตางใดมา ไพทาฯงฯไดมา (ไปไหนมา) ไม่ใช่การสอดรู้ ตอบสั้น ๆ แล้วยิ้มก็พอ รายละเอียดและการไหว้อยู่ใน ทักทายแบบคนเมือง

# คำเมือง อักษรล้านนา อ่านว่า ความหมาย
๑ สวัสดีเจ้า สัวฯªดี sawatdi jao สวัสดี (ผู้ชายลงท้ายครับ)
๒ ไปตางใดมา ไพทาฯงฯไดมา pai tang dai ma ไปไหนมา (คำทักทาย)
๓ ไปแอ่ว ไพแอ่วฯ pai aeo ไปเที่ยว (คำตอบ)
๔ ไปกาด ไพกาดฯ pai kat ไปตลาด (คำตอบ)
๕ กิ๋นเข้าแล้วกา กินฯเขั้า kin khao laeo ka กินข้าวหรือยัง
๖ กิ๋นแล้วเจ้า กินฯเขั้า kin laeo jao กินแล้วค่ะ
๗ เมือบ้าน เมิอฯอบ้าฯนฯ mue ban กลับบ้าน (ใช้ลาได้)
๘ อยู่ดีมีสุ๋ข อยฯู่ดีมีสุข์ yu di mi suk ขอให้อยู่เย็นเป็นสุข

ข้อ ๕ และ ๖ ใช้คำ กิ๋นเข้า กินฯเขั้า ในพจนานุกรม ต่อกับ …แล้วกา ซึ่งพจนานุกรมยกตัวอย่างไว้ว่า อาบน้ำแล้วกา แปลว่า อาบน้ำแล้วหรือยัง ส่วนข้อ ๘ เป็นคำอวยพรที่ผู้ใหญ่ให้ผู้น้อย ให้ยกมือไหว้แล้วตอบว่า ยินดีเจ้า หรือ ยินดีครับ

๒. ขอบคุณ ขอโทษ และมารยาท

ในภาษาไทยกลาง ยินดี แปลว่า ดีใจ แต่ในคำเมืองคือคำขอบคุณ ส่วนคำอื่นที่คุ้นหูอย่าง ขอบใจ๋ ขอบคุณ ไม่ได้เป็นคำหลักในพจนานุกรมล้านนา

# คำเมือง อักษรล้านนา อ่านว่า ความหมาย
๙ ยินดี ยินฯดี yin di ขอบคุณ
๑๐ ยินดีจ้าดนัก ยินฯดีชาดฯนักฯ yin di jat nak ขอบคุณมาก
๑๑ สูมาเต๊อะ สูมาเทิอฯะ su ma toe ขอโทษ (ชายหญิงใช้ได้)
๑๒ สูมาเต๊อะเจ้า สูมาเทิอฯะเจั้า su ma toe jao ขอโทษค่ะ (สตรีทุกวัยใช้ได้ทุกโอกาส)
๑๓ บ่เป๋นหยัง บเปนฯหัยฯง bo pen yang ไม่เป็นไร
๑๔ บ่เอาเจ้า บ bo ao jao ไม่เอาค่ะ (ตัวอย่างในพจนานุกรม)
๑๕ แม่นแล้ว แม่นฯ¦วฯ maen laeo ใช่แล้ว ถูกต้องแล้ว
ยินฯดี
ยินดี
ก.พอใจ,ขอบใจ,รูสึกดีใจ,ขอบคุณ - คำกล่าวแสดงความของคุณ; ยินดียินบาน ก็ว่า
ดูในพจนานุกรมมรดกล้านนา →

ลองจำคู่นี้ไว้: เมื่อมีคนขอโทษ ตอบว่า บ่เป๋นหยัง และเมื่อมีคนช่วยเหลือ ตอบว่า ยินดี อ่านคำปฏิเสธอื่น ๆ ได้ที่ คำปฏิเสธคำเมือง และคำที่คนเมืองชอบฟังที่ คำเมืองที่คนเหนือชอบฟัง

๓. พูดคุยและเรียกคน

การเรียกคนด้วยคำเรียกญาติแสดงความนับถือ คนขายของที่อายุมากกว่าเรียก อ้าย (ผู้ชาย) หรือ ปี้ (ผู้หญิง) ผู้สูงอายุเรียก ป้ออุ๊ย หรือ แม่อุ๊ย และพระภิกษุเรียก ตุ๊เจ้า

# คำเมือง อักษรล้านนา อ่านว่า ความหมาย
๑๖ อู้กำเมืองบ่จ้าง อู้คำฯเมิอฯง (อู้กำเมือง) u kam mueang bo jang พูดคำเมืองไม่เป็น
๑๗ อู้จ๊า ๆ ช้า (จ๊า) u ja ja พูดช้า ๆ หน่อย
๑๘ อู้ม่วน อู้ม่วฯร u muan พูดเพราะ (คำชมที่เราอาจได้ยิน)
๑๙ อ้าย · ปี้ อ้ายฯ · พี่ ai · pi พี่ชาย · พี่สาว
๒๐ ป้ออุ๊ย · แม่อุ๊ย พํ่อฯอุ้ย · แม่อุ้ po ui · mae ui ผู้สูงอายุชาย · หญิง
๒๑ ตุ๊เจ้า ทุเจั้า tu jao พระภิกษุ (ไม่ว่าพรรษาเท่าใด)

คำว่า จ๊า ช้า แปลว่า ช้า พจนานุกรมยกตัวอย่างว่า เตียวจ๊า (เดินช้า) และ กิ๋นจ๊า (กินช้า) เราจึงต่อเป็น อู้จ๊า ๆ ได้ ส่วนคำว่า จ้าง ใน อู้บ่จ้าง แปลว่า ช่าง คือชำนาญ ไม่ได้แปลว่าจ้างงาน ถ้าได้ยินคนบอกว่า อู้ม่วน แปลว่าเขากำลังชมว่าเราพูดน่าฟัง ตอบ ยินดี ได้เลย ส่วนวิธีเข้าวัดและพบพระดูได้ที่ มารยาทเข้าวัดล้านนา

๔. กินอาหาร

ที่โต๊ะอาหารคนเมืองเชิญด้วยคำว่า กิ๋นเต๊อะ และชมอาหารด้วย ลำแต๊ ถ้าไม่ถนัดเผ็ดให้บอกก่อนสั่ง เรื่องมารยาทการปั้นข้าวเหนียวและนั่งขันโตกอยู่ใน มารยาทการกินแบบคนเมือง ส่วนเมนูที่ควรลองอยู่ใน อาหารเหนือที่ต้องลอง

# คำเมือง อักษรล้านนา อ่านว่า ความหมาย
๒๒ กิ๋นเต๊อะ กินฯเทิอฯะ kin toe กินเถอะ (เจ้าของบ้านชวน)
๒๓ ลำแต๊ ลำแท้ lam tae อร่อยจริง ๆ
๒๔ ลำก่อ ลำกํ่อฯ lam ko อร่อยไหม
๒๕ อยากเข้า อยฯากฯเขั้า yak khao หิวข้าว
๒๖ บ่เอาเผ็ด บ · เผัดฯ bo ao phet ไม่เอาเผ็ด
๒๗ เผ็ดหน้อยเดียว เผัดฯ · ห้นฯอฯยดยฯว phet noi diao เผ็ดนิดเดียว
๒๘ เอาแหม ´า · แหมฯ ao mae เอาอีก
๒๙ อิ่มแล้ว ปอแล้ว อิ่มฯ · พํอฯ im laeo, po laeo อิ่มแล้ว พอแล้ว

ช่อง "อักษรล้านนา" ของประโยคที่ประกอบจากหลายคำ แสดงเฉพาะคำหลักในพจนานุกรมแต่ละคำ ตามลำดับที่ปรากฏ ไม่ได้เป็นการเขียนทั้งประโยคเป็นอักษรล้านนา เพราะพจนานุกรมไม่ได้เก็บประโยคเหล่านั้นไว้เป็นรายการเดียว และเราไม่เดาตัวสะกด

๕. ซื้อของและต่อราคา

การต่อราคาในกาดต้องยิ้มและสุภาพ ถามราคาด้วย เต้าใด เทัาฯฯได ถ้าแพง บอกว่า แปงก้า แล้วขอลดอย่างนุ่มนวล ตัวเลขและมารยาททั้งหมดอยู่ใน ต่อราคาแบบคนเมือง

# คำเมือง อักษรล้านนา อ่านว่า ความหมาย
๓๐ เต้าใด เทัาฯฯได tao dai เท่าไหร่
๓๑ แปงก้า แพงฯค่าฯ paeng ka แพง ราคาสูง
๓๒ ย่อมหื้อได้ก่อเจ้า ย่อฯมหื้ · ได้กํอฯ yom hue dai ko jao ลดให้ได้ไหมคะ
๓๓ แถมหื้อได้ก่อเจ้า แถมฯ · ได้กํอฯ thaem hue dai ko jao แถมให้ได้ไหมคะ
๓๔ ขอผ่อก่อเจ้า ขํอฯ · ผํอฯ kho pho ko jao ขอดูก่อนนะคะ

คำว่า ก่อ ต่อท้ายทำให้ประโยคเป็นคำถาม (ได้ก่อ = ได้ไหม) ใช้ได้กับเกือบทุกประโยค ถ้าอยากรู้คำถามแบบอื่น ดู ถามแบบคนเมือง

๖. เดินทางและขอความช่วยเหลือ

พจนานุกรมมีคำสำหรับทางเดินไม่มากนัก แต่ก็พอให้ชี้และถามได้ เช่น ลัดซื่อ ลัดฯซื่ ที่แปลว่า ตัดตรงไป และ หลงตาง ห฿ลฯงทาฯงฯ ที่แปลว่า หลงทาง

รถสองแถวสีเหลืองในเชียงใหม่ จอดข้างอาคาร
รถสองแถวในเชียงใหม่ เมื่อขึ้นรถ ใช้ ปี้ หรือ อ้าย เรียกคนขับอย่างสุภาพ · ภาพ: Patiparn.Nice2002bkk / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
# คำเมือง อักษรล้านนา อ่านว่า ความหมาย
๓๕ ซ้าย · ขวา ซ้ายฯ · ขวฯา sai · khwa ซ้าย · ขวา
๓๖ ลัดซื่อ ลัดฯซื่ lat sue ตัดตรงไป
๓๗ ไก๋ ไกลฯ kai ไกล
๓๘ หลงตาง ห฿ลฯงทาฯงฯ long tang หลงทาง
๓๙ ส้วม ส้วฯม suam ที่ถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ (ห้องส้วม)
๔๐ โฮงยา โร฿งฯอยฯา hong ya โรงพยาบาล
⚠️ ข้อควรระวัง
ซ้าย ขวา ในพจนานุกรม
พจนานุกรมเก็บ ซ้าย และ ขวา ทั้งในความหมายตรงข้ามกันและในฐานะเสียงที่ชาวนาตะโกนสั่งวัวควายเมื่อไถนา คนเมืองก็ใช้ชี้ทางได้ แต่ถ้าสื่อสารไม่เข้าใจ ให้ชี้มือประกอบ

ขอความช่วยเหลือ: ที่พจนานุกรมมี และที่ไม่มี

พจนานุกรมมี จ้วย (ช่วย) เจ็๋บ (เจ็บ ป่วย) และ ปวด แต่ไม่มีประโยคตะโกนขอความช่วยเหลือสำเร็จรูป เราจึงไม่แต่งเอง ในเหตุฉุกเฉินให้ใช้เบอร์ทางการดีกว่า ตามที่กระทรวงต่างประเทศอังกฤษ (FCDO) ระบุไว้สำหรับนักท่องเที่ยวในประเทศไทย ได้แก่ ตำรวจ 191 รถพยาบาล 1669 ดับเพลิง 199 และตำรวจท่องเที่ยว 1155

ที่พจนานุกรมไม่มี (เราไม่เดาให้)

  • ใกล้ ไม่พบเป็นคำเมืองในพจนานุกรม พบเฉพาะ ไก๋ (ไกล)
  • เลี้ยวซ้าย เลี้ยวขวา ไม่พบเป็นวลี ให้ชี้มือ หรือใช้ ซ้าย ขวา ตามข้างต้น
  • ขอบใจ๋ ขอบคุณ ครับ เน้อ ไม่ใช่คำหลักในพจนานุกรม (เน้อ ปรากฏในตัวอย่างบางรายการเท่านั้น)
  • ห้องน้ำ ตำรวจ รถแดง ลาก่อน ไม่พบเป็นคำเมืองในพจนานุกรม จึงใช้ ส้วม และเบอร์ฉุกเฉินแทน

ถ้าพบคำเหล่านี้ในที่อื่น ลองค้นใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อีกครั้ง เพราะพจนานุกรมเพิ่มคำใหม่เรื่อย ๆ

ลองทายสถานการณ์

เมื่อฝึกบัตรแล้ว ลองทายว่าสถานการณ์ต่อไปนี้ควรพูดประโยคไหน

สรุป

  • ทักทาย = ไปตางใดมา · ตอบ = ไปแอ่ว ไปกาด · ลา = เมือบ้าน
  • ขอบคุณ = ยินดี · ขอโทษ = สูมาเต๊อะ · ไม่เป็นไร = บ่เป๋นหยัง
  • กิน = กิ๋นเต๊อะ ลำแต๊ บ่เอาเผ็ด · ซื้อ = เต้าใด แปงก้า
  • ทาง = ลัดซื่อ ไก๋ หลงตาง · ฉุกเฉิน = โทร 191 · 1669 · 1155
  • ลงท้าย เจ้า (หรือ ครับ) พูดช้า และยิ้ม คนเมืองฟังออกว่าเราตั้งใจ

ค้นคำเพิ่มได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา เรียนเรื่องงานบุญและวันสำคัญตลอดปีต่อได้ที่ เทศกาลล้านนา ๒๕๗๐

แหล่งอ้างอิง

ค้นหาคำว่า "ยินดี" ในพจนานุกรมมรดกล้านนา

🎯 ทดสอบคำในบทความนี้ทายคำล้านนาจากบทความ 49 คำ จำได้แค่ไหน?

📝 ลองเขียนคำเมืองบนกระดาน แล้วแชร์ให้เพื่อน →

บทความที่เกี่ยวข้อง

หญิงสูงอายุผมสีเทาสวมเสื้อขาวยกมือไหว้อยู่หน้าบันไดวัด มีรองเท้าถอดวางเรียงไว้บนขั้นบันได

ทักทายแบบคนเมือง: สวัสดีเจ้า ไปตางใดมา และการไหว้

16 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

ทักทายแบบคนเมืองสำหรับคนมาเที่ยวเชียงใหม่ สวัสดีเจ้า ไปตางใดมา กิ๋นเข้าแล้วกา ยินดีจ้าดนัก สูมาเต๊อะ เรียกคนตามวัย และไหว้อย่างไรให้ถูกกาลเ…

ผู้คนเดินเที่ยวถนนคนเดินท่าแพ เชียงใหม่ยามค่ำ สองข้างทางมีแผงขายของและร้านอาหาร

คำเมืองที่คนเหนือชอบฟัง: ยินดี ลำแต๊ งามแต๊ ม่วน บ่เป๋นหยัง

16 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

คำเมืองง่าย ๆ สำหรับคนมาเที่ยวเหนือ ขอบคุณว่า ยินดี ชมอาหารว่า ลำแต๊ ชมวิวว่า งามแต๊ ขอโทษว่า สูมาเต๊อะ พร้อมคำลงท้าย เจ้า ที่คนเมืองฟังแล้…

สำรับอาหารเหนือในถาดลายคราม มีแคบหมู ไส้อั่ว น้ำพริกหนุ่ม แกงในกระทงใบตอง และผักสดวางรวมกันบนโต๊ะไม้

มารยาทการกินแบบคนเมือง: ปั้นข้าวเหนียว นั่งขันโตก ชมว่าลำ

16 ตุลาคม 2569 วัฒนธรรม

มารยาทการกินแบบคนเมืองสำหรับนักท่องเที่ยว ปั้นข้าวเหนียวจิ้มน้ำพริก ใช้ช้อนส้อม นั่งล้อมขันโตก รอผู้ใหญ่เชิญ และคำเมืองชมอาหารว่าลำขนาด

ผู้คนเดินจับจ่ายในถนนคนเดินวันอาทิตย์ เชียงใหม่ ยามเย็น สองข้างทางมีแผงขายของและร้านค้า มีภูเขาอยู่ไกล ๆ

ต่อราคาแบบคนเมือง: นับเลข ถามราคา และขอลดอย่างสุภาพ

16 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

ต่อราคาแบบคนเมืองที่กาดเชียงใหม่ นับเลขคำเมือง ซาว ฮ้อย ปัน ถามว่าเต้าใด ขอลดว่าย่อมหื้อได้ก่อเจ้า ลักษณนามในกาด และมารยาทต่อราคาที่คนเมือง…

↑

↑ ↓ เลือก · Enter เปิด · Esc ปิด