ตุ้ย: คำเมืองแปลว่าอ้วน คำเอ็นดูของความจ้ำม่ำ

ตุ้ย ตุ้ (คำเมืองอ่านว่า ตุ้ย) แปลว่า อ้วน หรือเจ้าเนื้อ เป็นคำสั้น ๆ ที่ฟังแล้วน่ารัก คนเมืองมักพูดด้วยความเอ็นดู เช่น เมื่อเห็นเด็กแก้มยุ้ย หรือลูกหมูตัวกลม และเป็นหนึ่งในคำที่ผู้ใช้ถามถึงบ่อยที่สุดในหน้า ถามมรดกล้านนา

บทความนี้เป็นตอนหนึ่งของชุด คำเมืองวันละคำ ที่หยิบคำล้านนาหนึ่งคำมาเล่าเรื่องราว ทุกคำมาจาก พจนานุกรมมรดกล้านนา

ตุ้ย แปลว่าอะไร

พจนานุกรมให้ความหมายของ ตุ้ย ว่า "อ้วน, เจ้าเนื้อ, มีเนื้อและไขมันมาก" ตรงกับคำว่า อ้วน ในภาษาไทยกลาง ใช้ได้ทั้งกับคนและสัตว์ เช่น หมู หู (คำเมืองอ่านว่า หมู) ที่พจนานุกรมเองก็บรรยายว่าเป็นสัตว์ "ตัวอ้วน"

ถ้าทั้งอ้วนทั้งเตี้ย คนเมืองมีคำเฉพาะว่า ต่ำตุ้ย ตําตุ้ (คำเมืองอ่านว่า ต่ำตุ้ย) แปลว่า อ้วนเตี้ย

ตุ้ยปีดีงาม: อ้วนแบบน่าชม

คำที่ได้ยินคู่กันบ่อยคือ ตุ้ยปีดีงาม ตุ้พีดีงามฯ (คำเมืองอ่านว่า ตุ้ยปีดีงาม) แปลว่า อ้วนท้วน อ้วนพี รูปไทยกลางในพจนานุกรมเขียนว่า "ตุ้ยพีดีงาม" มีทั้งคำว่า พี (อ้วนพี) และ ดีงาม อยู่ในคำเดียว จึงฟังเป็นคำชมมากกว่าคำติ

คำนี้ยังพูดได้อีกหลายแบบ คือ ตุ้ยลุ้ย ตุ้ลุ้ (คำเมืองอ่านว่า ตุ้ยลุ้ย) และ ตุ้ยอุ้ยลุ้ย ตุ้อุ้ลุ้ (คำเมืองอ่านว่า ตุ้ยอุ้ยลุ้ย) ซึ่งเติมคำว่า อุ้ยลุ้ย อุ้ลุ้ (คำเมืองอ่านว่า อุ้ยลุ้ย) ต่อท้าย เสียงที่ซ้ำ ๆ กันนี้ทำให้คำฟังกลมและนุ่มเหมือนสิ่งที่มันบรรยาย

พูดว่าตุ้ยอย่างไรให้น่าฟัง

คนเมืองใช้ ตุ้ย อย่างเอ็นดูมากที่สุดกับ ละอ่อน ลอ่อฯร (คำเมืองอ่านว่า ละอ่อน) หรือเด็ก เพราะในสายตาผู้ใหญ่ เด็กที่อ้วนท้วนคือเด็กที่กินอิ่มนอนหลับและแข็งแรง ส่วนสัตว์เลี้ยงตัวกลม ๆ ก็ถูกเรียกว่าตุ้ยด้วยความรักเช่นกัน

ในตัวอย่างข้างบน หน้อย ห้นฯอฯย (คำเมืองอ่านว่า หน้อย) แปลว่า เล็ก (หมาหน้อย คือ ลูกหมา) และ นัก นักฯ (คำเมืองอ่านว่า นัก) แปลว่า มาก

คำเมืองเรื่องรูปร่าง: อ้วน อวบ ล่ำ ผอม

พจนานุกรมมีคำบรรยายรูปร่างอีกหลายคำ ลองเทียบกันดู

สรุป

• ตุ้ย ตุ้ แปลว่า อ้วน เจ้าเนื้อ ใช้ได้ทั้งกับคนและสัตว์
• ตุ้ยปีดีงาม (หรือ ตุ้ยลุ้ย ตุ้ยอุ้ยลุ้ย) แปลว่า อ้วนท้วน ฟังเป็นคำชม
• คนเมืองใช้คำนี้อย่างเอ็นดูกับเด็กและสัตว์ ส่วนกับผู้ใหญ่ควรระวัง
• คำใกล้เคียง: ต่ำตุ้ย (อ้วนเตี้ย) เต้งตึ่ง อู ปึ้ง ล่ำ และคำตรงข้ามคือ ด้อง (ผอม)

อ่านความหมายฉบับเต็มได้ที่ ตุ้ย ในพจนานุกรมมรดกล้านนา หรืออ่านนิทานสัตว์ "ตุ้ย" ตัวดำขนยาวที่ขี้เป็นทองคำได้ที่บทความ แมงสี่หูห้าตา

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา: ตุ้ย · ตุ้ยปีดีงาม · ต่ำตุ้ย · เต้งตึ่ง · ตอม