เพลงริธึมออฟเดอะเรน (Rhythm of the Rain): ฟังฝนเป็นคำเมือง

เพลงริธึมออฟเดอะเรน (Rhythm of the Rain) ของวง The Cascades เป็นเพลงสากลยุคต้นทศวรรษ ๑๙๖๐ ที่หลายคนจำได้ตั้งแต่เสียงฟ้าร้องตอนเปิดเพลง เพลงเล่าถึงชายคนหนึ่งที่นั่งฟังเสียงฝน หลังจากคนที่เขารักจากไป บทความนี้ลองถามคำถามสนุก ๆ ว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องฝนและความเศร้าแบบนี้ว่าอย่างไร

คำว่า ฝน ฝ฿นฯ (คำเมืองอ่านว่า ฝน) ใช้เหมือนภาษาไทยกลาง แต่พอพูดถึงลักษณะของฝน คำเมืองมีคำเฉพาะอีกหลายคำ ซึ่งเข้ากับเพลงที่ทั้งเพลงฟังเสียงฝนอยู่ตลอด

บทความนี้อยู่ในชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงริธึมออฟเดอะเรน มาจากไหน

ผู้แต่งเพลงนี้คือ John Claude Gummoe สมาชิกของวง The Cascades เอง ตามที่ American Songwriter เล่า เขาเกิดเมื่อ ค.ศ. ๑๙๓๘ ที่เมืองคลีฟแลนด์ รัฐโอไฮโอ และเข้ารับราชการในกองทัพเรือสหรัฐฯ ส่วนหน้าประวัติวงในเว็บไซต์ของวงเองบอกว่า วงก่อตัวขึ้นบนเรือ USS Jason ในปี ค.ศ. ๑๙๖๐

เรื่องที่มาของเพลงมีเล่าไว้สองแบบ American Songwriter บอกว่า Gummoe เขียนเพลงนี้ขณะเฝ้ามองพายุฝนฟ้าคะนองระหว่างปฏิบัติหน้าที่ในกองทัพเรือ ส่วนบล็อก Classic Song of the Day เล่าละเอียดกว่าว่า เขายืนเวรยามกลางดึกบนสะพานเดินเรือของเรือ USS Jason ระหว่างแล่นไปญี่ปุ่นท่ามกลางฝนหนัก ชื่อเพลงผุดขึ้นมาก่อน แล้วทำนองจึงตามมาทีหลัง เมื่อเขานั่งไล่นิ้วบนคีย์ดำของเปียโน

เพลงนี้ผลิตโดย Barry De Vorzon ออกกับค่าย Valiant Records ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. ๑๙๖๒ (พ.ศ. ๒๕๐๕) วิกิพีเดียบันทึกว่า ผู้เรียบเรียง Perry Botkin Jr. เล่นเชเลสตา (เครื่องดนตรีแบบมีลิ่มนิ้ว เสียงใสคล้ายกระดิ่ง) และมีนักดนตรีห้องอัดชื่อดังร่วมเล่น เช่น Hal Blaine (กลอง) Carol Kaye (เบส) และ Glen Campbell (กีตาร์) ส่วน Classic Song of the Day เล่าว่าเสียงฟ้าร้องตอนเปิดเพลงเป็นความคิดของ De Vorzon

ในสหรัฐฯ เพลงขึ้นถึงอันดับ ๓ ของ Billboard Hot 100 ในเดือนมีนาคม ค.ศ. ๑๙๖๓ และอยู่อันดับ ๑ ของชาร์ตเพลงฟังสบาย (Easy Listening) สองสัปดาห์ ตามที่วิกิพีเดียและ American Songwriter ระบุ ส่วนหน้าประวัติวงลงว่าขึ้นถึงอันดับ ๒ และ Classic Song of the Day ให้อันดับ ๒ ของชาร์ต Cash Box แหล่งข้อมูลจึงพูดถึงชาร์ตต่างกัน ในปี ค.ศ. ๑๙๙๙ (พ.ศ. ๒๕๔๒) องค์กรลิขสิทธิ์เพลง BMI จัดให้เป็นอันดับ ๙ ในรายชื่อเพลงที่ถูกเปิดทางวิทยุและโทรทัศน์มากที่สุดแห่งศตวรรษ

บทความนี้ไม่ได้ฝังวิดีโอ เพราะเรายังไม่พบช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ที่เผยแพร่ฉบับบันทึกเสียงต้นฉบับปี ค.ศ. ๑๙๖๒ ฟังเพลงนี้ได้จากบริการฟังเพลงที่ถูกลิขสิทธิ์

ฟังเสียงฝน: ฝนต๋กซิๆ ถึงฝนต๋กบ๊ะๆ

ความคิดแรกของเพลงคือ การนั่งฟังเสียงฝนที่ตกเป็นจังหวะ เพลงเปิดด้วยวรรคที่เป็นชื่อเพลงเอง คือ "Listen to the rhythm of the falling rain" (John Gummoe, "Rhythm of the Rain", ๒๕๐๕)

คำเมืองใช้ ฟัง ฟังฯ เหมือนไทยกลาง พจนานุกรมให้ความหมายว่า รับเสียงด้วยหู ตั้งใจรับเสียง ส่วน เสียง สยฯง ก็ใช้เหมือนกัน แต่ฝนในคำเมืองแยกได้ละเอียด ฝนตกปรอย ๆ แต่นานเรียก ฝนต๋กซิๆ ฝ฿นฯต฿กฯซิๆ ฝนตกปรอย ๆ เรียก ฝนต๋กสุยๆ ฝ฿นฯต฿กฯสุๆ และฝนตกหนักเรียก ฝนต๋กบ๊ะๆ ฝ฿นฯต฿กฯบัะๆ ส่วนเสียงฟ้าร้องที่เปิดเพลงนี้ คนเมืองเรียกว่า ฟ้าฮ้อง ฟ้าร้อฯง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฟังเสียงฝนต๋กซิๆ

คำว่า "จังหวะ" ไม่มีเป็นคำเมืองในพจนานุกรม เราจึงไม่คิดคำขึ้นเอง และเลือกใช้ ฝนต๋กซิๆ ซึ่งให้ภาพฝนที่ตกไม่หนักแต่ไม่หยุด เหมือนเสียงฝนที่ฟังได้ทั้งคืนในเพลง

ง่าว: เมื่อฝนบอกว่าตัวเองโง่

ความคิดที่สองคือ เสียงฝนเหมือนมาตอกย้ำว่าตัวเองทำพลาดไป ผู้เล่าในเพลงรู้สึกว่าฝนกำลังบอกเขาว่า "what a fool I've been" (John Gummoe, "Rhythm of the Rain", ๒๕๐๕) คือเขาโง่แค่ไหน

คำเมืองเรียกความโง่ว่า ง่าว ง่าวฯ พจนานุกรมให้ความหมายว่า โง่ ไม่ฉลาด ไม่มีไหวพริบ และคนโง่เรียก คนง่าว ฅ฿นฯง่าวฯ ส่วนการพูดให้ฟังคือ บอก บอฯก และ ว่า ว่าฯ ใช้เชื่อมประโยคหลังคำกริยา เหมือน "บอกว่า" ในไทยกลาง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฝนบอกว่าข้าง่าว

ข้า ข้า เป็นคำแทนตัวที่พจนานุกรมบอกว่า ใช้กับคนวัยใกล้กันหรือเพื่อนสนิท ในประโยคนี้ผู้พูดว่าตัวเอง จึงไม่เป็นการว่าใคร

ไห้ก๋างฝน: น้ำต๋าที่ไผก็บ่หัน

ความคิดที่สามคือ ความเศร้าที่อยากเก็บไว้คนเดียว ผู้เล่าอยากให้ฝนปล่อยเขาไว้ลำพังกับความเสียใจ ฝนจึงเป็นทั้งเพื่อนและเป็นม่านบังน้ำตา

คำเมืองเรียกการร้องไห้ว่า ไห้ ไห้ พจนานุกรมให้ความหมายว่า ร้องไห้ ร่ำไห้อย่างโศกอาดูร น้ำตาเรียก น้ำต๋า นาฯตา และน้ำตาไหลเรียก น้ำต๋าออก นาฯตาออฯก คำว่า ก๋าง กลฯางฯ แปลว่า กลาง ท่ามกลาง ส่วน ไผ ไผ คือ ใคร และ หัน หันฯ คือ เห็น

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: น้ำต๋าออก ไห้ก๋างฝน บ่มีไผหัน

คำนี้ใช้ บ่ บ (ไม่) กับ มี มี ใจความคือ ร้องไห้กลางสายฝน ไม่มีใครเห็นน้ำตา เป็นความคิดทั่วไปของเพลง ไม่ใช่การแปลวรรคใดในเพลง

พจนานุกรมยังมีคำที่ตรงกับอารมณ์นี้มาก คือ ล่ำเปิง ราเพิงฯ แปลว่า รำพึง คิดคำนึงอยู่ในใจคนเดียว

นางแปงหนีไปไก๋

ความคิดที่สี่คือ เหตุของความเศร้า หญิงที่เขารักเพียงคนเดียวได้จากไปไกล เพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่ของเธอเอง

คำเมืองมีคำเรียกหญิงที่รักที่ไพเราะมาก คือ นางแปง นาฯงฯแพงฯ ส่วน หนี หีนฯ พจนานุกรมให้ความหมายว่า ไปเสียให้พ้น หลีกไป ไป ไพ ใช้เหมือนไทยกลาง และ ไก๋ ไกลฯ แปลว่า ไกล ห่าง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: นางแปงหนีไปไก๋

ความรักในคำเมืองคือ ฮัก รักฯ พจนานุกรมให้ความหมายในฐานะคำกริยาว่า ห่วงใยผูกพัน ชอบพออย่างเสน่หา (คำเดียวกันยังเป็นชื่อต้นไม้ เช่น ต้นรัก ด้วย)

ฝนเหย ไปบอกนางแปง

ความคิดสุดท้ายคือ ความหวัง ผู้เล่าขอให้ฝนช่วยไปบอกเธอว่าเขายังรักอยู่ และหวังว่าความรักของทั้งสองจะกลับมางอกงามอีก เพลงจึงจบด้วยความหวังมากกว่าความเศร้า

คำเมืองเรียกขานด้วยความเอ็นดูด้วยคำว่า เหย เหิยฯ (เอ๋ย) คำว่า ยัง ยังฯ แปลว่า ยังอยู่ คงอยู่ หื้อ หื้ คือ ให้ และ ปิ๊ก พิกฯ คือ กลับ คืน ใช้คู่กับ มา มา

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฝนเหย ไปบอกนางแปงว่ายังฮัก หื้อปิ๊กมา

เมื่อฝนหยุด คนเมืองพูดว่า ฝนเอื้อน ฝ฿นฯเอิ้อฯร และแสงตะวันเรียก แดด แดดฯ ใครที่ฟังเพลงนี้จบแล้วยังมีความหวัง อาจรู้สึก อุ่นใจ๋ อุ่รไจ ซึ่งพจนานุกรมแปลว่า สบายใจ คลายกังวล

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฝนเอื้อน แดดออก อุ่นใจ๋

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้

เทียบกับคำฟ้าฝนลม: ฝนในเพลง กับฝนในคำเมือง

ในเพลงนี้ ฝนเป็นเหมือนคนคนหนึ่งที่พูดได้ ฝนบอกผู้เล่าว่าเขาพลาด และผู้เล่าก็ฝากฝนไปบอกคนรัก ฝนจึงเป็นภาพแทนความรู้สึกในใจ

ส่วนในคำเมือง ฝนเป็นเรื่องของการสังเกตธรรมชาติอย่างละเอียด บทความ ฟ้า ฝน ลม ในคำเมือง รวบรวมคำที่แยกฝนตามความแรงและความนาน ตั้งแต่ฝนเริ่มตก ฝนตกปรอย ๆ ฝนตกหลายวัน ไปจนถึงฝนหยุด และยังมีคำอย่าง ฮำฝน รำฝ฿นฯ ที่แปลว่า กรำฝน ตากฝนเป็นเวลานาน

ถ้าฟังเพลงนี้แล้วอยากรู้ว่าฝนแต่ละแบบเรียกว่าอะไร ลองอ่านบทความนั้นต่อ คำที่ได้จะช่วยให้อู้เรื่องฟ้าฝนในชีวิตประจำวันได้ ทั้งวันที่ฝนทำให้เศร้าและวันที่ฝนเอื้อนแล้วแดดออก

สรุป

• ฟัง และ เสียง ใช้เหมือนไทยกลาง แต่ฝนมีหลายคำ เช่น ฝนต๋กซิๆ (ปรอยแต่นาน) และ ฝนต๋กบ๊ะๆ (ตกหนัก)
• ง่าว คือโง่ ใช้ว่าตัวเองได้ แต่ระวังเมื่อใช้กับคนอื่น
• ไห้ คือร้องไห้ น้ำต๋าออก คือน้ำตาไหล และ ล่ำเปิง คือรำพึงอยู่ในใจคนเดียว
• นางแปง คือหญิงที่รัก ฮัก คือรัก และ ฝนเอื้อน คือฝนหยุดตก
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง บทความนี้ไม่ได้ฝังวิดีโอของเพลง

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ฝน ฟัง เสียง ฝนต๋กซิๆ ฝนต๋กสุยๆ ฝนต๋กบ๊ะๆ ฟ้าฮ้อง ง่าว คนง่าว ข้า บอก ว่า ไห้ น้ำต๋า น้ำต๋าออก ก๋าง มี ไผ หัน ล่ำเปิง นางแปง หนี ไป ไก๋ ฮัก เหย ยัง หื้อ ปิ๊ก มา ฝนเอื้อน แดด อุ่นใจ๋ ฮำฝน บ่
• วิกิพีเดีย. Rhythm of the Rain (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• Houghton, Cillea. (๒๕๖๖, ๒๒ มีนาคม). Meet the Writer Behind "Rhythm of the Rain" by The Cascades. American Songwriter
• Miller, Michael. (๒๕๖๘, ๑๓ พฤษภาคม). "Rhythm of the Rain" (The Cascades). Classic Song of the Day
• The Cascades. The Cascade Story (หน้าประวัติวงในเว็บไซต์ของวง)
• บทความ ฟ้า ฝน ลม ในคำเมือง ของมรดกล้านนา