เพลงท็อปออฟเดอะเวิลด์ (Top of the World): อู้เป็นคำเมือง

เพลงท็อปออฟเดอะเวิลด์ (Top of the World) เป็นเพลงสากลที่หลายคนรู้จักจากเสียงของ Karen Carpenter แห่งวง Carpenters เล่าถึงคนที่มีความสุขจนรู้สึกเหมือนยืนอยู่บนยอดโลก และบอกว่าเหตุของความสุขนั้นคือคนที่เธอรัก บทความนี้ลองตั้งคำถามว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องความสุขที่ท่วมใจแบบนี้ว่าอย่างไร

คำที่ตรงกับหัวใจของเพลงที่สุดคำหนึ่งคือ ม่วน ม่วฯร (คำเมืองอ่านว่า ม่วน) ตามพจนานุกรมแปลว่า เป็นที่พอใจ พลิดเพลิน ไพเราะ สนุก

บทความนี้อยู่ในชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงท็อปออฟเดอะเวิลด์ มาจากไหน

ทำนองแต่งโดย Richard Carpenter ส่วนเนื้อร้องภาษาอังกฤษเขียนโดย John Bettis ตามที่เว็บไซต์ทางการของ Carpenters และวิกิพีเดียระบุตรงกัน เพลงนี้อยู่ในอัลบั้ม A Song for You (พ.ศ. ๒๕๑๕ หรือ ค.ศ. ๑๙๗๒) วิกิพีเดียบันทึกว่าบันทึกเสียงฉบับอัลบั้มเมื่อวันที่ ๑ มีนาคม ๒๕๑๕ (ค.ศ. ๑๙๗๒) ตอนนั้นทางวงมองว่าเป็นเพลงในอัลบั้มที่ฟังเพลิน ๆ แต่ตามเว็บไซต์ทางการ ผู้ฟังตอบรับดีมากเวลาวงเล่นสด และมีคำขอเพลงทางสถานีวิทยุ จนเห็นว่าเพลงนี้ไปได้ไกลกว่านั้น Songfacts บันทึกว่ามีการออกเป็นซิงเกิลในญี่ปุ่นปีเดียวกัน และได้รับรางวัลยอดขายระดับทอง (gold) ที่นั่น

ต่อมานักร้องคันทรี Lynn Anderson นำเพลงนี้ไปร้องเองในอัลบั้มชื่อเดียวกัน เว็บไซต์ทางการและวิกิพีเดียตรงกันว่าฉบับของเธอขึ้นอันดับ ๒ ในชาร์ตเพลงคันทรีของสหรัฐฯ (วิกิพีเดียเสริมว่าอยู่อันดับ ๗๔ ในชาร์ต Hot 100) ส่วน Songfacts ลงปีของฉบับเธอเป็น ๒๕๑๕ ขณะที่วิกิพีเดียลงเป็นเดือนมิถุนายน ๒๕๑๖ ซึ่งเรายังไม่ฟันธง เมื่อฉบับของ Anderson ดัง Karen กับ Richard จึงออกฉบับของวงเองเป็นซิงเกิลปลายปี ๒๕๑๖ (ค.ศ. ๑๙๗๓) โดยร้องนำใหม่และมิกซ์เสียงใหม่เล็กน้อย วิกิพีเดียบันทึกว่า Karen อัดเสียงร้องใหม่เมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม ๒๕๑๖ เพราะไม่พอใจเสียงร้องเดิม และออกซิงเกิลวันที่ ๑๗ กันยายน ๒๕๑๖ ส่วนเว็บไซต์ทางการและ Songfacts บอกเพียงว่าออกปลายปีหรือเดือนกันยายน เราจึงเขียนเป็น "ปลายปี ๒๕๑๖"

ซิงเกิลนี้ขึ้นอันดับ ๑ บนชาร์ต Billboard Hot 100 สองสัปดาห์ เริ่มจากสัปดาห์ของวันที่ ๑ ธันวาคม ๒๕๑๖ ตามที่หน้าชาร์ตของ Billboard และคอลัมน์ "The Number Ones" ของ Stereogum ตรงกัน วิกิพีเดียเสริมว่าขึ้นอันดับ ๑ ในออสเตรเลียและแคนาดา และอันดับ ๕ ในอังกฤษ

ในห้องอัดเสียง เว็บไซต์ทางการระบุว่า Richard เรียบเรียงดนตรีและเล่นคีย์บอร์ด Karen ร้องนำ ส่วน Joe Osborn เล่นเบส Hal Blaine ตีกลอง และ Buddy Emmons เล่นเพดัลสตีลกีตาร์ เว็บไซต์ทางการลงชื่อผู้อำนวยการผลิตว่า Richard, Karen และ Jack Daugherty

ลองฟังเพลงนี้จากช่อง "Carpenters – Topic" ซึ่งเป็นช่องที่ YouTube สร้างจากไฟล์เสียงที่ค่ายเพลงส่งให้ เป็นเสียงบันทึกจริงของฉบับซิงเกิล (Single Mix)

▶

ยืนอยู่ป๋ายดอย: ขึ้นไปอยู่ยอดสุด

ชื่อเพลงเองคือความคิดแรก คนที่มีความสุขจนรู้สึกว่าตัวเองอยู่ในที่สูงที่สุด เนื้อร้องที่คนจำได้คือ "I'm on the top of the world looking down on creation" (John Bettis, "Top of the World", ๒๕๑๕) ภาพนี้ใกล้กับภาพของคนที่ขึ้นไปยืนบนยอดเขาแล้วมองลงมา ภาษาไทยกลางใช้คำว่า "ยอดเขา" แต่ภาษาเมืองมีคำเฉพาะหลายคำ

ป๋ายดอย ปลฯายดอฯยฯ (คำเมืองอ่านว่า ป๋ายดอย) แปลว่า ยอดดอย และ จ๋อมดอย จอฯมดอฯ ก็แปลว่า ยอดดอยเช่นกัน ส่วน ป๋าย ปลฯายฯ เดี่ยว ๆ แปลว่า ยอด ส่วนยอด จุดสูงสุด ดอย ดอฯย คือภูเขาสูง และ ยืน อยฯนฯ คือเอาเท้าเหยียบพื้นแล้วตั้งตัวขึ้น ส่วนคำว่ามองใช้ ผ่อ ผํอฯ ซึ่งแปลว่า ดู มอง ดูแล และ ลง ล฿งฯ คือลดระดับจากสูงสู่ต่ำ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ยืนอยู่ป๋ายดอย ผ่อลงมา ม่วนอ๋กม่วนใจ๋

คำสุดท้ายคือ ม่วนอ๋กม่วนใจ๋ ม่วฯรอ฿กฯม่วฯรไจ แปลว่า ปลื้มใจ สบายใจ ใจความคือ ยืนอยู่บนยอดดอย มองลงมา แล้วปลื้มใจมาก เป็นความคิดทั่วไป ไม่ใช่การแปลวรรคใดในเพลง

ฟ้าใส แดดส่อง ลมปั๊ดเย็น: วันที่ทุกอย่างสว่าง

ความคิดที่สองคือ วันที่ฟ้าโปร่ง แดดอ่อน ลมเย็น ทุกอย่างรอบตัวทำให้สบายใจ เพลงวาดภาพวันที่สดใสด้วยท้องฟ้า แสงแดด และลม

ภาษาเมืองมีคำสำหรับภาพนี้ครบ ฟ้า ฟ้า ตามพจนานุกรมคือส่วนเบื้องบนที่มองเห็นปกคลุมแผ่นดิน ใส ไส แปลว่า กระจ่าง แจ่ม ไม่ขุ่น เมฆ เมฆฯฯ คือเมฆ และ บ่มี บมี คือไม่มี แดด แดดฯ คือแสงจากดวงอาทิตย์ และ ส่อง ส่อฯง แปลว่า ฉายแสง พจนานุกรมยกตัวอย่างว่า "แดดส่อง" ส่วนลม ใช้ ลม ล฿มฯ กับ ปั๊ด พัดฯ (พัด) และ เย็น เอยฯันฯ (ไม่ร้อน)

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฟ้าใส บ่มีเมฆ แดดส่อง ลมปั๊ดเย็น ม่วนหลาย

คำสุดท้าย หลาย หลฯายฯ แปลว่า มาก เยอะ ใจความคือ ฟ้าใสไม่มีเมฆ แดดส่อง ลมพัดเย็น สบายใจมาก

ผ่อตึงหม๋ดงามแต๊: เห็นอะไรก็งาม

ความคิดที่สามคือ ความสุขทำให้โลกรอบตัวดูงามขึ้น เนื้อเพลงเปิดด้วยความรู้สึกที่เข้ามาท่วมใจ ประโยคที่คนจำได้คือ "Such a feeling's coming over me" (John Bettis, "Top of the World", ๒๕๑๕) แล้วเล่าต่อว่าทุกสิ่งที่เห็นเหมือนมีความน่าอัศจรรย์ซ่อนอยู่ คนที่เคยมีวันที่ใจเบิกบานคงรู้ดีว่าเป็นอย่างไร

ภาษาเมืองมีคำว่า งามแต๊ งาแท้ แปลว่า สวยจริง สวยยิ่ง สวยมาก ซึ่งมาจาก งาม กับ แต๊ แท้ (แท้ จริง) และ ตึงหม๋ด ทึงฯห฿มฯด แปลว่า ทั้งหมด ส่วน จื้นย้าว ชื่นฯย้าวฯ คือสุขใจ เบิกบานใจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ผ่อตึงหม๋ดงามแต๊ จื้นย้าวหลาย

ใจความคือ มองเห็นทุกอย่างสวยจริง ๆ และเบิกบานใจมาก

ตั๋วอยู่ตวยเปิ้น: เหตุของความสุขคือคนที่ฮัก

ความคิดที่สี่คือหัวใจของเพลง ผู้ร้องบอกว่าความสุขทั้งหมดนี้มีเหตุ คือคนที่เธอรักอยู่เคียงข้าง ไม่ใช่ท้องฟ้าหรือโชคช่วย เพลงจึงเป็นเพลงรักมากกว่าเพลงชมธรรมชาติ

ภาษาเมืองใช้ ฮัก รักฯ เป็นคำรัก ตามพจนานุกรมหมายถึงห่วงใยผูกพัน หรือชอบพออย่างเสน่หา เช่นหนุ่มสาวรักกัน และ ตี้ฮัก ที่รักฯ แปลว่า คนรัก คู่รักใช้ ตั๋ว ต฿วฯ เรียกอีกฝ่าย (สรรพนามบุรุษที่ ๒) และ เปิ้น เพิ่นฯ เรียกตนเอง ส่วนอยู่เคียงข้างใช้ อยู่ อยฯู่ กับ ตวย ทวฯยฯ (พร้อม ด้วย) และหัวใจ คือ ใจ๋ ไจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ตั๋วอยู่ตวยเปิ้น ใจ๋เปิ้นม่วนหลาย

ใจความคือ เธออยู่กับฉัน ใจฉันเลยสนุกสุขใจมาก เป็นการเล่าความคิดของเพลง ไม่ใช่การแปลบรรทัดใด

ม่วนจ๋นเหมือนฝัน

ความคิดสุดท้ายคือ ความสุขที่มากจนไม่แน่ใจว่าเป็นความจริงหรือความฝัน เพลงบอกเป็นนัยว่าถ้านี่เป็นความฝันก็ไม่แปลกใจ เพราะทุกอย่างงดงามเกินไป

คำเมืองที่ใช้เล่าความคิดนี้คือ ฝัน ฝันฯ ซึ่งพจนานุกรมแปลว่า การเห็นเป็นเรื่องเป็นราวขณะที่ยังหลับ หรือการระลึกเห็นสิ่งที่อยากได้ เหมือน เหิอฯร แปลว่า ดัง ดั่ง เช่น และ จ๋น จ฿นฯ ใช้เป็นคำเชื่อมแปลว่า จนกระทั่ง นอกจากนั้นยังมี อุ่นใจ๋ อุ่รไจ แปลว่า สบายใจ คลายกังวล

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ม่วนจ๋นเหมือนฝัน

ใจความคือ สนุกสุขใจจนเหมือนฝันไป

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

ความสุขหลายระดับในคำเมือง

คำที่เกี่ยวกับความสุขเป็นกลุ่มคำที่น่าเรียนที่สุดจากเพลงนี้ ตามพจนานุกรมแต่ละคำเน้นต่างกันเล็กน้อย

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ ขอให้เจ้าของภาษาคำเมืองช่วยตรวจสำนวนอีกครั้งก่อนนำไปใช้จริง

เทียบกับเพลงสาวเชียงใหม่: ยอดดอยสองแบบ

เพลง สาวเชียงใหม่ ของจรัล มโนเพ็ชร มีคำที่ตรงกับเพลงนี้พอดีคือ ป๋ายดอย ปลฯายดอฯยฯ พจนานุกรมยกท่อนหนึ่งของเพลงสาวเชียงใหม่เป็นตัวอย่างของคำนี้ไว้ เพลงทั้งสองพูดถึง "ยอด" เหมือนกัน แต่ต่างกันตรงอารมณ์ ในท็อปออฟเดอะเวิลด์ ยอดคือที่ที่ความสุขพาไปถึง ผู้ร้องมองลงมาด้วยใจที่เบิกบาน ส่วนในสาวเชียงใหม่ ตามที่บทความของเราสรุปไว้ หญิงสาวที่น้อยใจประชดว่าจะไปอยู่บนดอย น้ำเสียงจึงทั้งสนุก ขี้เล่น และแฝงความน้อยใจ

ที่มาของเพลงต่างกันด้วย ท็อปออฟเดอะเวิลด์ร้องเป็นภาษาอังกฤษ ส่วนสาวเชียงใหม่เล่าเรื่องสาวเมืองเหนือด้วยภาษาเมืองเอง ใครอยากฟังอีกเพลงของวงนี้ที่เล่าความทรงจำและเสียงวิทยุ อ่านต่อได้ใน เพลงเยสเตอร์เดย์วันซมอร์ และเพลงที่มองชีวิตย้อนหลังใน เพลงมายเวย์

สรุป

• ป๋ายดอย และ จ๋อมดอย แปลว่ายอดดอย ใช้พูดถึงที่สูงสุด ส่วน ผ่อ คือมอง
• ฟ้าใส แดดส่อง ลมปั๊ด เป็นชุดคำบรรยายวันที่แจ่มใส
• ม่วน คือสนุก จื้นย้าว คือเบิกบานใจ ม่วนอ๋กม่วนใจ๋ คือปลื้มใจ คำเมืองมีคำบอกความสุขหลายระดับ
• ฮัก ตี้ฮัก ตั๋ว และ เปิ้น ใช้เล่าเรื่องความรักระหว่างคนสนิท
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงเยสเตอร์เดย์วันซมอร์ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ม่วน ม่วนอ๋กม่วนใจ๋ จื้นย้าว ยิ้มยว้าย ดีใจ๋ จมจื้น สุ๋ข ยินดี ป๋ายดอย ป๋าย จ๋อมดอย ดอย ฟ้า ใส เมฆ บ่มี แดด ส่อง ลม ปั๊ด เย็น ยืน ลง ผ่อ งามแต๊ แต๊ ตึงหม๋ด ฮัก ตี้ฮัก ตั๋ว เปิ้น ตวย อยู่ ใจ๋ ฝัน เหมือน จ๋น อุ่นใจ๋ หลาย
• Richard & Karen Carpenter (เว็บไซต์ทางการ). Top of the World: credits and notes
• Songfacts. Top of the World by Carpenters
• Billboard. The Hot 100, ๑ ธันวาคม ๒๕๑๖ (1973-12-01) และ ๘ ธันวาคม ๒๕๑๖ (1973-12-08)
• Stereogum. The Number Ones: The Carpenters' "Top of the World"
• วิกิพีเดีย. Top of the World (Carpenters song) (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• Carpenters – Topic (ช่อง YouTube). Top Of The World (Single Mix). YouTube
• บทความ เพลงสาวเชียงใหม่ เพลงเยสเตอร์เดย์วันซมอร์ และ เพลงมายเวย์ ของมรดกล้านนา