เพลงมายเวย์ (My Way): เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงมายเวย์ (My Way) เป็นเพลงสากลที่หลายคนรู้จักจากเสียงของ Frank Sinatra เล่าถึงคนคนหนึ่งที่เหลียวหลังมองชีวิตของตัวเองในช่วงท้าย บทความนี้ลองตั้งคำถามสนุก ๆ ว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องแบบนี้ว่าอย่างไร ได้คำเมืองหลายคำที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน

คำว่า เหลียวหลัง หลฯวหัลฯง (คำเมืองอ่านว่า เหลียวหลัง) ตามพจนานุกรมแปลว่า เอี้ยวไปมองดูข้างหลัง เป็นภาพที่ตรงกับหัวใจของเพลงนี้พอดี

บทความนี้เป็นตอนแรกของชุดใหม่ เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ เท่านั้น สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงมายเวย์ มาจากไหน

ทำนองของ My Way มาจากเพลงฝรั่งเศส "Comme d'habitude" (แปลว่า "เหมือนเคย") ซึ่งเป็นเพลงของ Claude François ดนตรีโดย Jacques Revaux ส่วนเนื้อฝรั่งเศสเขียนโดย Gilles Thibaut และ Claude François ตามที่วิกิพีเดียระบุ เพลงฝรั่งเศสเปิดตัวช่วงปลายปี ๒๕๑๐ (ค.ศ. ๑๙๖๗) ส่วนหน้าข้อมูลของหอเกียรติยศนักแต่งเพลงแคนาดา (CSHF) ลงว่า ๒๕๑๑ (ค.ศ. ๑๙๖๘) แหล่งข้อมูลจึงระบุปีไม่ตรงกัน

Paul Anka นักร้องและนักแต่งเพลงชาวแคนาดา เขียนเนื้ออังกฤษใหม่ตั้งชื่อว่า "My Way" โดยเนื้อใหม่ไม่ได้เล่าเรื่องเดียวกับเพลงฝรั่งเศส ซึ่งว่าด้วยชีวิตคู่ที่เริ่มเหินห่างตามที่ Jazziz เล่า Anka เล่าว่าเขาเขียนเพลงนี้ให้ Sinatra หลังจากได้ยินเขาพูดกลางวงอาหารเย็นว่าอยากเลิกวงการ (ตามบทสัมภาษณ์ใน American Songwriter) Sinatra อัดเสียงเมื่อวันที่ ๓๐ ธันวาคม ๒๕๑๑ (ค.ศ. ๑๙๖๘) และวางจำหน่ายในปี ๒๕๑๒ (ค.ศ. ๑๙๖๙) ต่อมาเวอร์ชันนี้ได้เข้าหอเกียรติยศแกรมมี (Grammy Hall of Fame) ในปี ๒๕๔๓ (ค.ศ. ๒๐๐๐) ตามที่วิกิพีเดียระบุ

ฟังสองเพลงเทียบกันได้จากช่องทางการของศิลปินเอง เพลงแรกคือต้นฉบับฝรั่งเศส "Comme d'habitude" จากช่องทางการของ Claude François

▶

ส่วนเพลงที่สองคือ My Way ที่ Frank Sinatra ร้องสดที่ Royal Festival Hall กรุงลอนดอน ค.ศ. ๑๙๗๐ (พ.ศ. ๒๕๑๓) จากช่องทางการของ Frank Sinatra ลองฟังว่าทำนองเดียวกันแต่เล่าเรื่องต่างกันอย่างไร เพลงฝรั่งเศสเล่าถึงชีวิตคู่ที่เริ่มเหินห่าง (ตามที่ Jazziz เล่า) ส่วน My Way เล่าถึงชีวิตทั้งชีวิตที่เลือกทางเดินเอง

▶

เหลียวหลัง กึ๊ดใจ๋ ถึงหนหลัง

ความคิดแรกของเพลงคือ การมองย้อนกลับไปทั้งชีวิต ภาษาเมืองมีคำให้ใช้หลายคำ พจนานุกรมให้ความหมายของ เหลียวหลัง ไว้ว่าเอี้ยวไปมองข้างหลัง หนหลัง ห฿นฯหัลฯง คือครั้งเก่า และ กึ๊ดใจ๋ คึดฯไจ คือคิดทบทวน พิจารณาดู ถ้าอยากพูดว่า "คิดถึง" ก็ใช้ กึ๊ดฮอด คึดฯรอฯด

เวลาแปลความคิดเป็นคำเมือง เราจะเขียนเป็นอักษรไทยตามเสียงคำเมือง และใส่อักษรธรรมล้านนาให้เฉพาะคำที่มีในพจนานุกรม คำไหนไม่มีในพจนานุกรมเราไม่คิดคำขึ้นเอง จะใช้คำไทยแทน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: กึ๊ดใจ๋ เหลียวหลังไปหนหลัง

เสียดาย: เรื่องของความเสียใจ๋

ความคิดที่สองคือ การยอมรับว่าชีวิตมีเรื่องที่น่าเสียดายอยู่บ้าง ผู้เล่าในเพลงเปิดเรื่องนี้ด้วยวรรคสั้น ๆ ที่คนทั่วโลกจำได้ คือ "Regrets, I've had a few" (Paul Anka, "My Way", ๒๕๑๒) เป็นวรรคที่ทำให้หนังสือพิมพ์อย่าง France 24 ยังใช้เป็นพาดหัวข่าวสัมภาษณ์ Anka ในปี ๒๕๖๒

ภาษาเมืองแยกความรู้สึกนี้ได้สองระดับ เสียดาย เสยฯดายฯ คือรู้สึกเสียใจในสิ่งที่ควรได้แต่ไม่ได้ หรือควรทำแต่ไม่ได้ทำ ส่วน เสียใจ๋ เสยฯไจ คือไม่สบายใจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ปี๋ผ่านมา มีม่วน มีเสียดาย บ่หลาย

คำที่ใช้ในประโยคนี้คือ ปี๋ ปี (ปี) ม่วน ม่วฯร (เป็นที่พอใจ พลิดเพลิน สนุก) บ่ บ (ไม่) และ หลาย หลฯายฯ (มาก เยอะ) ใจความคือ ชีวิตมีทั้งความสนุกและเรื่องน่าเสียดาย แต่ไม่มาก เป็นความคิดทั่วไป ไม่ใช่การแปลวรรคใดในเพลง

เยียะอย่างตั๋วเอง: ทำแบบของตัวเอง

ความคิดที่สามคือหัวใจของชื่อเพลง ผู้เล่าบอกว่าเขาใช้ชีวิตในแบบของเขาเอง วรรคสั้นที่เป็นชื่อเพลงคือ "I did it my way" (Paul Anka, "My Way", ๒๕๑๒) ซึ่งเป็นวรรคที่ถูกยกไปอ้างบ่อยมาก วิกิพีเดียบันทึกว่า นโยบายของมิฮาอิล กอร์บาชอฟ ที่ให้ประเทศในกลุ่มสนธิสัญญาวอร์ซอตัดสินใจนโยบายของตัวเอง ถูกเรียกว่า "หลักการซินาตรา" โดยเกนนาดี เกราซิมอฟ โฆษกกระทรวงต่างประเทศโซเวียต ในปี ๒๕๓๐ (ค.ศ. ๑๙๘๗) อ้างถึงวรรคนี้

ภาษาเมืองใช้ เยียะ เยยฯะ แทนคำว่า "ทำ" พจนานุกรมบอกว่า อย่าง อยฯางฯ คือแบบ วิธี ทำนอง และ ตั๋ว ต฿วฯ ใช้เรียกคน สัตว์ สิ่งของ ส่วน เอง เองฯ แปลว่าลำพัง เฉพาะตน เมื่อประกอบกันจึงได้ประโยคที่ฟังเป็นธรรมชาติ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: เยียะอย่างตั๋วเอง

อีกด้านหนึ่ง ในพจนานุกรมมีสำนวน "ต๋ามใจ๋ปากลำบากต๊อง" ที่เตือนว่าตามใจปากแล้วท้องจะเจ็บป่วย ภาษาเมืองจึงมีทั้งความกล้าทำแบบของตัวเอง และคำเตือนไม่ให้ตามใจจนเกินพอดี

ฮอดมื้อต๋าย: เมื่อชีวิตถึงตอนท้าย

ความคิดที่สี่คือ การเผชิญหน้ากับตอนท้ายของชีวิตด้วยท่าทีมั่นคง ภาษาเมืองเรียกความตายว่า ต๋าย ตายฯ ซึ่งพจนานุกรมให้ความหมายว่า สิ้นใจ สิ้นชีวิต ส่วน ฮอด รอฯด คือถึง ลุล่วง และ มื้อ มื้ คือคราว ครั้ง เวลา ส่วน ใจ๋ใหญ่ ไจไห่ยฯ พจนานุกรมอธิบายว่า ใจกว้าง ใจกล้าหาญ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฮอดมื้อต๋าย ใจ๋ใหญ่

เรื่องความตายเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เราจึงเลือกใช้คำสั้น ๆ ตรงไปตรงมา ไม่ขยายความต่อ

ยืนซัน อย่างจื้นสู้

ความคิดสุดท้ายคือ การยืนหยัดและภูมิใจในสิ่งที่ผ่านมา พจนานุกรมให้ความหมายของ ยืนซัน อยฯนฯซันฯ ว่า ยืนนิ่ง ยืนตรง และ จื้นสู้ ชื่นฯสู้ ว่า ปลาบปลื้ม พอใจ ภูมิใจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ยืนซันอย่างจื้นสู้

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้

เทียบกับเพลงอุ๊ยคำ: เหลียวมองชีวิตสองแบบ

เพลง อุ๊ยคำ (อุ๊ย อุ้ คือคำเรียกผู้สูงวัยรุ่นปู่ย่าตายาย) ของจรัล มโนเพ็ชร ก็เป็นเพลงที่พาเราเหลียวมองชีวิตหนึ่งชีวิตเหมือนกัน แต่ต่างกันที่ คนเล่า My Way เล่าด้วยเสียงของเจ้าของชีวิตเอง ยืนยันและภูมิใจในทางที่เลือก ส่วนอุ๊ยคำเล่าโดยคนข้างบ้านที่เฝ้ามองหญิงชราผู้ ใจ๋ดี ไจดี ทำงานเงียบ ๆ ริมหนอง แล้ววันหนึ่งก็ บ่หัน บหันฯ อุ๊ยคำอีก

เพลงหนึ่งพูดว่า "ฉันเลือกทางนี้" อีกเพลงหนึ่งพูดว่า "ฉันเห็นเธอเลือกอยู่อย่างนี้" ทั้งสองจึงเสริมกัน เพลงแรกบอกว่าชีวิตเป็นของเจ้าของ เพลงหลังบอกว่าชีวิตของคนธรรมดาก็มีคนจดจำ ตามคำเล่าของจรัล อุ๊ยคำตัวจริงมีชีวิตที่มีความสุข ไม่ได้เศร้าอย่างในเพลง (ดูรายละเอียดในบทความเพลงอุ๊ยคำ) จะเริ่มฟังจากเพลงไหนก่อนก็ได้

สรุป

• เหลียวหลัง และ กึ๊ดใจ๋ ใช้พูดถึงการย้อนมองและคิดทบทวนชีวิต
• เสียดาย คือเสียใจในสิ่งที่ควรทำแต่ไม่ได้ทำ ส่วน เสียใจ๋ คือไม่สบายใจ
• เยียะ คือ "ทำ" ในคำเมือง และ ก้าเยียะ คือกล้าทำ
• ต๋าย คือสิ้นใจ สิ้นชีวิต ส่วน ยืนซัน และ จื้นสู้ ใช้พูดถึงการยืนตรงอย่างภูมิใจ
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงอุ๊ยคำ · เพลงผักกาดจอ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ เหลียวหลัง หนหลัง กึ๊ดใจ๋ กึ๊ดฮอด เสียดาย เสียใจ๋ เยียะ อย่าง ตั๋ว เอง ก้าเยียะ ต๋าย ฮอด มื้อ ใจ๋ใหญ่ ยืนซัน จื้นสู้ ม่วน ปี๋ บ่ หลาย
• วิกิพีเดีย. My Way (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• American Songwriter. Behind the Song: "My Way" by Paul Anka
• Jazziz. #Sinatra100: The story of "My Way"
• Songfacts. My Way by Frank Sinatra และ Canadian Songwriters Hall of Fame. My Way
• France 24. (๒๕๖๒, ๑๓ พฤศจิกายน). Regrets I've had a few, says 'My Way' songwriter
• Claude François (ช่องทางการ). Comme d'habitude (Official Lyric Video). YouTube
• Frank Sinatra (ช่องทางการ). My Way, Live from Royal Festival Hall (1970). YouTube
• บทความ เพลงอุ๊ยคำ ของมรดกล้านนา (ข้อมูลเรื่องอุ๊ยคำตัวจริง)