เพลงวินด์บีนีธมายวิงส์ (Wind Beneath My Wings): เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงวินด์บีนีธมายวิงส์ (Wind Beneath My Wings) เป็นเพลงสากลที่หลายคนรู้จักจากเสียงของ Bette Midler เป็นเพลงของการขอบคุณคนที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของเรา บทความนี้ลองถามว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องปีก ลม และน้ำใจ๋แบบนี้ว่าอย่างไร ได้คำเมืองหลายคำที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน

คำว่า ปีก ปีกฯ (คำเมืองอ่านว่า ปีก) ตามพจนานุกรมแปลว่า อวัยวะที่นกหรือแมลงใช้บิน เป็นภาพที่อยู่ในชื่อเพลงตั้งแต่คำแรก

บทความนี้เป็นอีกตอนของชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม (ตอนแรกคือ เพลงมายเวย์) เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงวินด์บีนีธมายวิงส์ มาจากไหน

เพลงนี้แต่งในปี ๒๕๒๕ (ค.ศ. ๑๙๘๒) โดย Larry Henley (คำร้อง) และ Jeff Silbar (ทำนอง) ตามที่วิกิพีเดียระบุ Silbar เล่าในบทสัมภาษณ์กับ SongwriterUniverse ว่าเขาเห็นชื่อเพลงนี้อยู่บนสมุดจดของ Henley ซึ่งเขียนไว้จากบทกวีเก่าของตัวเอง แล้วทั้งสองก็แต่งต่อกันจนเป็นเพลง วิกิพีเดียเสริมว่า นอกจากชื่อแล้วเพลงไม่ได้ใช้ถ้อยคำจากบทกวีนั้นเลย

ก่อนจะดังไปทั่วโลก เพลงนี้ถูกเสนอให้นักร้องหลายคนและมีผู้ปฏิเสธไปก่อน ตามที่ Silbar เล่า ผู้ที่ ออกแผ่น เพลงนี้เป็นคนแรกคือ Roger Whittaker ในอัลบั้มปี ๒๕๒๕ ที่ใช้ชื่อเดียวกัน ส่วนเรื่องว่าใครบันทึกเสียงเป็นคนแรกนั้น แหล่งข้อมูลไม่ตรงกัน วิกิพีเดียระบุว่านักร้องชาวออสเตรเลีย Kamahl บันทึกไว้ในปีเดียวกันแต่ไม่ได้วางจำหน่าย ส่วน SongwriterUniverse บอกว่า Whittaker เป็นคนแรกที่บันทึก

ฉบับที่เป็นเพลงฮิตครั้งแรกคือของ Gary Morris ในปี ๒๕๒๖ (ค.ศ. ๑๙๘๓) ขึ้นอันดับ ๔ ของชาร์ตเพลงคันทรีของ Billboard และทำให้ผู้แต่งได้รางวัลเพลงแห่งปีของ CMA ส่วนฉบับที่โด่งดังที่สุดคือของ Bette Midler จากภาพยนตร์เรื่อง Beaches (พ.ศ. ๒๕๓๑ / ค.ศ. ๑๙๘๘) ออกเป็นซิงเกิลในต้นปี ๒๕๓๒ (ค.ศ. ๑๙๘๙) ขึ้นอันดับ ๑ ของ Billboard Hot 100 หนึ่งสัปดาห์ในเดือนมิถุนายนปีนั้น และได้รางวัลแกรมมี่สาขาบันทึกเสียงแห่งปีและเพลงแห่งปี ในเดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๓๓ (ค.ศ. ๑๙๙๐)

ฟังฉบับทางการของ Bette Midler ได้จากวิดีโอด้านล่าง ซึ่งอัปโหลดโดยช่องทางการของค่าย Rhino

▶

ปีก ลม เหิน: ลมที่หนุนให้บินได้

ความคิดแรกของเพลงอยู่ในชื่อเพลงเอง ผู้เล่าบอกว่าอีกคนหนึ่งคือ "the wind beneath my wings" (Larry Henley และ Jeff Silbar, "Wind Beneath My Wings", ๒๕๒๕) คือลมที่อยู่ใต้ปีก นกบินสูงได้เพราะมีลมรองรับ

ภาษาเมืองมีคำที่ใกล้กันมาก นก น฿กฯ คือสัตว์ปีกที่มี ๒ เท้า ๒ ปีก ส่วน เหิน เหินฯ พจนานุกรมให้ความหมายว่า บินขึ้นไปในระดับสูง ร่อนไปในระดับสูง พร้อมตัวอย่างว่า "นกเขาเหิน เหยี่ยวเหินลม" ส่วน ลม ล฿มฯ คืออากาศที่เคลื่อนที่ และ หนุน หนฯร คือรองให้สูงขึ้น เราเลยได้ภาพเดียวกับเพลงจากคำในพจนานุกรมล้วน ๆ

เวลาแปลความคิดเป็นคำเมือง เราจะเขียนเป็นอักษรไทยตามเสียงคำเมือง และใส่อักษรธรรมล้านนาให้เฉพาะคำที่มีในพจนานุกรม คำไหนไม่มีในพจนานุกรมเราไม่คิดคำขึ้นเอง จะใช้คำไทยแทน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ลมหนุนปีก นกเหินฟ้า

คำว่า ฟ้า ฟ้า ตามพจนานุกรมคือส่วนเบื้องบนที่มองเห็นปกคลุมแผ่นดิน ส่วน เหยี่ยว อยฯ่ยฯวฯฯ คือนกในวงศ์เดียวกับนกอินทรี พจนานุกรมบอกว่า แหลว ก็ใช้เรียกเหมือนกัน ภาพประกอบด้านล่างเป็นนกในตระกูลเดียวกันที่กำลังร่อนอยู่กลางลม

จ้วยก๊ำอยู่หลัง: คนที่ค้ำจุนอยู่ข้างหลัง

ความคิดที่สองคือ คนที่ช่วยหนุนเราไว้มักไม่ได้ยืนอยู่หน้าเวที เพลงเล่าถึงคนที่อยู่เบื้องหลังและทำให้ผู้เล่าก้าวไปได้ไกลกว่าที่คิด

ภาษาเมืองมีคำที่เหมาะกับความคิดนี้มาก คือ ก๊ำ คำฯ พจนานุกรมให้ไว้สองความหมาย อย่างแรกคือยันไว้ไม่ให้ทรุดลงหรือล้ม เช่น ไม้ก๊ำ (ไม้ค้ำที่ใช้ยันกิ่งหรือต้นไม้) อย่างที่สองคือค้ำจุน สนับสนุน ช่วยเหลือ ส่วน จ้วย ช่วฯย คือช่วย และ หลัง หัลฯง คือด้านที่อยู่ตรงข้ามกับหน้า ถ้าอยากพูดให้เป็นทางการขึ้น พจนานุกรมมีคำว่า ก๊ำจูอุ๋ดหนุน คำฯชูอุดหุนฯร แปลว่าค้ำชูอุดหนุน เจือจุน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: จ้วยก๊ำอยู่หลัง

ฮู้น้ำใจ๋ ขอบหลาย: คำขอบคุณ

ความคิดที่สามคือหัวใจของเพลง คือการบอกขอบคุณคนที่เป็นลมใต้ปีก เพลงเรียกคนคนนั้นว่าฮีโร่ในวรรคที่คนจำได้ว่า "Did you ever know that you're my hero" (Larry Henley และ Jeff Silbar, "Wind Beneath My Wings", ๒๕๒๕)

เรื่องนี้มีข้อสังเกตเรื่องคำ พจนานุกรมมรดกล้านนา ไม่มี คำว่า "ขอบใจ" หรือ "ขอบคุณ" เป็นคำหลักตรง ๆ คำที่ใกล้ที่สุดคือ ขอบ ขอฯบ ซึ่งในฐานะคำกริยาแปลว่า ตอบรับ บอกเล่า พอใจ ยินดี เราจึงไม่ยืนยันว่า "ขอบใจ" เป็นสำนวนคำเมืองดั้งเดิมหรือไม่ ได้แต่ชี้ว่าความหมายของ ขอบ ในพจนานุกรมอยู่ในเรื่องความพอใจและยินดี ส่วนคำอื่นที่เกี่ยวข้องและมีในพจนานุกรมคือ น้ำใจ๋ นาฯไจ (ใจจริง ความจริงใจ ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่) ดีใจ๋ ดีไจ (ชอบใจ พอใจ ยินดี สุขใจ) และ ฮู้ รู้ (เข้าใจ ทราบ)

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ฮู้น้ำใจ๋ ขอบหลาย

คำที่ใช้ในประโยคนี้ คือ ฮู้ (ทราบ เข้าใจ) น้ำใจ๋ ขอบ และ หลาย หลฯายฯ (มาก เยอะ) ใจความคือ "เข้าใจน้ำใจ ขอบมาก" เป็นความคิดทั่วไป ไม่ใช่การแปลวรรคใดในเพลง ถ้าเจอคนเมืองเจ้าของภาษา ลองถามว่าจริง ๆ แล้วเขาพูดขอบคุณกันอย่างไร เพราะนี่คือจุดที่พจนานุกรมให้คำตอบไม่ครบ

ป้อแม่ ปี้น้อง ก๊ำเฮา: ลมของเรามาจากไหน

ความคิดที่สี่คือ ลมใต้ปีกของแต่ละคนไม่เหมือนกัน เพลงนี้ไม่ได้บอกว่าผู้ที่ถูกพูดถึงคือใคร ผู้ฟังแต่ละคนจึงนึกถึงคนของตัวเอง หลายคนนึกถึงแม่ พ่อ หรือพี่น้อง ซึ่งเป็นคนในครอบครัวที่ค้ำจุนกันมา

พจนานุกรมให้ ป้อ พํอฯ ว่าบิดา แม่ แม่ คือผู้ให้กำเนิดแก่ลูกหรือผู้เลี้ยงดู และ ปี้น้อง พี่น้อฯง คือพี่กับน้อง เครือญาติ หรือผู้ที่นับถือกันเสมอญาติ ส่วน เฮา เรัา คือเรา

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ป้อแม่ ปี้น้อง ก๊ำเฮา

ถ้าอยากรู้คำเรียกญาติในคำเมืองให้ครบทั้งครอบครัว ตั้งแต่ป้ออุ๊ย แม่อุ๊ย ไปจนถึงลูกหลาน อ่านต่อได้ที่ คำเรียกญาติคำเมือง

อุ่นใจ๋ ที่มีผู้ก๊ำอยู่หลัง

ความคิดสุดท้ายคือ ความรู้สึกหลังจากรู้ว่ามีคนหนุนอยู่ คือสบายใจ ไม่ต้องกังวลมาก พจนานุกรมมีคำนี้ตรง ๆ คือ อุ่นใจ๋ อุ่รไจ แปลว่า สบายใจ คลายกังวล และ ผู้ ผู้ คือคน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: อุ่นใจ๋ มีผู้ก๊ำอยู่หลัง

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และเรายังขอให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจสำนวนเหล่านี้อีกครั้ง

เทียบกับคำเรียกญาติคำเมือง: ใครคือลมของเรา

บทความ คำเรียกญาติคำเมือง พาเราดูว่าคนเมืองเรียกญาติแต่ละคนว่าอย่างไร ตั้งแต่ ป้อ แม่ ปี้ อ้าย น้อง ไปจนถึงรุ่นอุ๊ย ส่วนเพลงนี้ไม่ได้เรียกชื่อใครเลย พูดแต่ว่า "ใครสักคนที่อยู่ข้างหลัง" ทำให้ผู้ฟังเติมชื่อของคนที่ตัวเองระลึกถึงลงไปเอง

ถ้าเอาสองอย่างมาวางคู่กัน ก็ได้บทเรียนสั้น ๆ ว่า คำเรียกญาติบอกว่า "เขาคือใครของเรา" ส่วนเพลงบอกว่า "เขาทำอะไรให้เรา" ลองฟังเพลงนี้แล้วเรียกชื่อคนที่ค้ำจุนเราเป็นคำเมืองดู อาจเป็นแม่ ป้อ หรือปี้น้องก็ได้ ส่วนเพลงที่พูดถึงคนที่เหลียวมองชีวิตตัวเองอีกแบบ ลองอ่าน เพลงมายเวย์ คู่กัน

สรุป

• ปีก เหิน ลม หนุน ใช้พูดถึงนกที่บินได้เพราะมีลมรองรับ
• ก๊ำ คือค้ำจุน และ ไม้ก๊ำ คือไม้ค้ำ ส่วน จ้วย คือช่วย
• พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ขอบใจ" เป็นคำหลัก แต่มี ขอบ (ตอบรับ พอใจ ยินดี) และ น้ำใจ๋
• ป้อ แม่ ปี้น้อง เป็นคำเรียกคนในครอบครัว ส่วน อุ่นใจ๋ คือสบายใจ
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · คำเรียกญาติคำเมือง หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ปีก นก เหิน ลม หนุน ฟ้า เหยี่ยว ก๊ำ ก๊ำจูอุ๋ดหนุน จ้วย หลัง ขอบ ดีใจ๋ น้ำใจ๋ ฮู้ หลาย ป้อ แม่ ปี้น้อง เฮา อุ่นใจ๋ ผู้
• วิกิพีเดีย. Wind Beneath My Wings (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• SongwriterUniverse. Jeff Silbar Interview: Writing "Wind Beneath My Wings"
• วิกิพีเดีย. Beaches (1988 film)
• Rhino (ช่องทางการ). Bette Midler: Wind Beneath My Wings (Official Music Video). YouTube
• บทความ คำเรียกญาติคำเมือง และ เพลงมายเวย์ ของมรดกล้านนา