เพลงคันทรีโรด (Take Me Home, Country Roads): เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงคันทรีโรด (Take Me Home, Country Roads) เป็นเพลงสากลที่หลายคนรู้จักจากเสียงของ John Denver เป็นเพลงของคนที่คิดถึงบ้าน และมีภาพของถนนสายเล็ก ๆ ที่พากลับไปหาภูเขาและบ้านที่จากมา บทความนี้ลองถามว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องคิดถึงบ้านแบบนี้ว่าอย่างไร ได้คำเมืองหลายคำที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน

คำว่า บ้านเก๊า บ้าฯนฯเคั้าฯ (คำเมืองอ่านว่า บ้านเก๊า) ตามพจนานุกรมแปลว่า ที่อยู่ของบิดามารดา บ้านหลังที่ถือกำเนิด เป็นคำที่ตรงกับหัวใจของเพลงนี้พอดี

บทความนี้เป็นอีกตอนของชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม (ตอนแรกคือ เพลงมายเวย์) เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงคันทรีโรด มาจากไหน

เพลงนี้เป็นผลงานของสามคน คือ Bill Danoff Taffy Nivert (สองสามีภรรยา ซึ่งเป็นคู่ดนตรีในวง Fat City) และ John Denver ตามที่วิกิพีเดียและสารานุกรมเวสต์เวอร์จิเนีย (e-WV) ระบุ ทั้งสามแต่งเพลงนี้ให้จบในคืนที่ Denver ขึ้นเล่นที่ไนต์คลับ The Cellar Door ในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ช่วงวันที่ ๒๙–๓๐ ธันวาคม ๒๕๑๓ (ค.ศ. ๑๙๗๐) ตามที่ทั้งสองแหล่งเล่า Songfacts เล่าไว้สอดคล้องกันว่าทั้งสามแต่งเสร็จราวหกโมงเช้า

ที่มาของความคิดเรื่องชื่อเพลง แหล่งข้อมูลเล่าไม่ตรงกันนัก e-WV และวิกิพีเดียเล่าว่า Danoff เริ่มแต่งระหว่างที่ Nivert ขับรถพาไปงานรวมญาติของเธอที่เมืองเกเธอร์สเบิร์ก รัฐแมริแลนด์ ส่วน Danoff เองบอกว่าเพลงนี้ไม่เกี่ยวกับรัฐแมริแลนด์หรือสถานที่ใดโดยเฉพาะ ตามที่ Songfacts อ้างถึงบทสัมภาษณ์ของเขากับหอสมุดรัฐสภาสหรัฐ (Library of Congress) ว่าเป็นเพลงเกี่ยวกับ "ถนนในชนบทที่ไหนก็ได้" วิกิพีเดียเล่าว่าเขาเติบโตทางตะวันตกของนิวอิงแลนด์ ส่วน Songfacts เล่าว่าเขาได้ภาพของรัฐเวสต์เวอร์จิเนียจากโปสการ์ดของเพื่อนที่อาศัยอยู่ที่นั่น และจากการฟังวิทยุ WWVA

เพลงนี้บันทึกเสียงที่นครนิวยอร์กในเดือนมกราคม ๒๕๑๔ (ค.ศ. ๑๙๗๑) และวางจำหน่ายเป็นซิงเกิลเมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๑๔ ที่ค่าย RCA อยู่ในอัลบั้ม Poems, Prayers & Promises ขึ้นอันดับ ๒ ของ Billboard Hot 100 ตามที่วิกิพีเดียระบุ เพลงฉบับของ Denver ได้เข้าหอเกียรติยศแกรมมี (Grammy Hall of Fame) ในปี ๒๕๔๑ (ค.ศ. ๑๙๙๘) ส่วน e-WV และวิกิพีเดียตรงกันว่าหอสมุดรัฐสภาสหรัฐเลือกเข้าทะเบียนบันทึกเสียงแห่งชาติ (National Recording Registry) ในปี ๒๕๖๖ (ค.ศ. ๒๐๒๓) และสภานิติบัญญัติของเวสต์เวอร์จิเนียรับรองเพลงนี้เป็นหนึ่งในเพลงประจำรัฐเมื่อวันที่ ๗ มีนาคม ๒๕๕๗ (ค.ศ. ๒๐๑๔)

ฟังฉบับทางการของ John Denver ได้จากวิดีโอด้านล่าง ซึ่งอัปโหลดโดยช่องทางการ JohnDenverVEVO

▶

บ้านเก๊า ปิ๊กบ้านปิ๊กจอง: ปาเฮาปิ๊กบ้าน

ความคิดแรกอยู่ในชื่อเพลงเลย ผู้เล่าขอให้ถนนสายชนบทพากลับบ้าน "Take me home, country roads" (Bill Danoff, Taffy Nivert และ John Denver, "Take Me Home, Country Roads", ๒๕๑๔)

ภาษาเมืองมีคำของบ้านหลายคำ บ้าน บ้าฯนฯ คือที่อยู่อาศัย ส่วน บ้านเก๊า คือบ้านที่ถือกำเนิด บ้านของพ่อแม่ ปิ๊ก พิกฯ แปลว่ากลับ คืน และพจนานุกรมมีสำนวนที่ฟังคล้ายภาพของเพลงมาก คือ ปิ๊กบ้านปิ๊กจอง พิกฯบ้าฯนฯพิกฯซอฯง แปลว่า กลับบ้านกลับช่อง ส่วนคำว่า "พา" ที่ในชื่อเพลงใช้ขอร้องให้ถนนพาไป พจนานุกรมมีคำว่า ปา พา แปลว่า พา นำไป และ เฮา เรัา แปลว่า เรา

เวลาแปลความคิดเป็นคำเมือง เราจะเขียนเป็นอักษรไทยตามเสียงคำเมือง และใส่อักษรธรรมล้านนาให้เฉพาะคำที่มีในพจนานุกรม คำไหนไม่มีในพจนานุกรมเราไม่คิดคำขึ้นเอง จะใช้คำไทยแทน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ปาเฮาปิ๊กบ้านเก๊า

หนตาง ล่อง ไก๋จอยวอย: ถนนที่ทอดไกล

ความคิดที่สองคือ ถนนสายชนบทที่ทอดยาวไป เพลงเปิดด้วยภาพการเดินทางและถนนเป็นตัวพาไปหาบ้าน คำว่า "ถนน" ไม่มีเป็นคำหลักในพจนานุกรมมรดกล้านนา แต่มีคำว่า หนตาง ห฿นฯทาฯงฯ แปลว่า ทางเดิน ตรอก ซอย ถนน แนวทาง ถ้าจะบอกว่าไกลสุดสายตา มีคำว่า ไก๋จอยวอย ไกลฯชอฯยฯวอฯยฯ ซึ่งแปลว่า ไกลจนสุดสายตา

ล่อง ล่อฯง เป็นอีกคำที่น่ารู้ พจนานุกรมให้ความหมายว่า การเดินทางจากทิศเหนือไปทิศใต้ หรือลงมาตามน้ำ เช่น ล่องแพ ล่องแก่ง คนเมืองจึงใช้คำนี้เวลาเดินทางลงใต้ เราไม่ได้บอกว่าเพลงนี้เล่าถึงการเดินทางไปทางทิศใดตรง ๆ แต่ใช้คำนี้เพราะเป็นคำเดินทางที่คนเมืองคุ้นที่สุดคำหนึ่ง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ล่องไปตามหนตางไก๋จอยวอย

ผ่อดอย ผ่อม่อน: ภูเขาในใจ

ความคิดที่สามคือภูเขา เพลงเปิดด้วยวรรคที่คนทั่วโลกจำได้ "Almost heaven, West Virginia" (Bill Danoff, Taffy Nivert และ John Denver, "Take Me Home, Country Roads", ๒๕๑๔) ตามด้วยภาพเทือกเขาและแม่น้ำ มีข้อถกเถียงเล็ก ๆ ว่าภาพภูเขา Blue Ridge และแม่น้ำ Shenandoah ในเนื้อเพลงใกล้กับรัฐเวอร์จิเนียมากกว่า ตามที่ e-WV บันทึกไว้ ส่วน Danoff บอกว่าเพื่อนที่เวสต์เวอร์จิเนียมีอิทธิพลต่อเพลงมากกว่า

ภาษาเมืองแยกคำเรียกภูเขาละเอียดน่าสนใจ ดอย ดอฯย แปลว่า ภูเขา ภูเขาสูง พจนานุกรมบอกว่า ถ้าไม่สูงเรียก ม่อน ม่อฯร (เนินเขา ยอดเขา) หรือ ม่อนดอย ม่อฯรดอฯยฯ (ยอดดอย) เรายังไม่ฟันธงว่าเทือกเขาในเพลงจะเรียกดอยหรือม่อน เพียงชวนดูว่าภาษาเมืองมีคำเลือกใช้ตามความสูง และ ผ่อ ผํอฯ แปลว่า ดู มอง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ผ่อดอย ผ่อม่อน

กึ๊ดฮอดบ้านเก๊า: คิดถึงบ้าน

ความคิดที่สี่คือหัวใจของเพลง คือความคิดถึงบ้านที่อยู่ไกล พจนานุกรมให้ความหมายของ กึ๊ดฮอด คึดฯรอฯด ไว้สั้น ๆ ว่า คิดถึง และเมื่อต่อกับ บ้านเก๊า ก็ได้ความคิดของเพลงทั้งเพลงในสามคำ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: กึ๊ดฮอดบ้านเก๊า

บ้านเฮา อุ่นใจ๋: บ้านอยู่ที่ใจ

ความคิดสุดท้ายคือ บ้านไม่ได้มีที่เดียว Danoff บอกว่าเพลงนี้พูดถึง "ถนนในชนบทที่ไหนก็ได้" ตามที่ Songfacts อ้างบทสัมภาษณ์ ผู้ฟังทั่วโลกจึงเติมบ้านของตัวเองลงไปในเพลง ภาษาเมืองมีคำที่จับความรู้สึกนี้ได้ คือ อุ่นใจ๋ อุ่รไจ ที่พจนานุกรมแปลว่า สบายใจ คลายกังวล

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: บ้านเฮา อุ่นใจ๋

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และเรายังขอให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจสำนวนเหล่านี้อีกครั้ง

เทียบกับเพลงบ้านบนดอย: บ้านในสองมุมมอง

เพลง บ้านบนดอย ของจรัล มโนเพ็ชร ก็เป็นเพลงของบ้านและภูเขาเหมือนกัน แต่ต่างกันที่ ตำแหน่งของผู้เล่า เพลงคันทรีโรดเล่าจากคนที่อยู่ไกลบ้านและกำลังคิดถึง ผู้เล่าบอกว่าอยากกลับไปหา ส่วนบ้านบนดอยเล่าจากคนที่อยู่บนดอยจริง ๆ แนะนำบ้านของตัวเอง เทียบกับบ้านของคนในเมืองอย่างภาคภูมิใจ ผ่านคำว่า ข้า กับ สู (ดูรายละเอียดในบทความเพลงบ้านบนดอย)

เพลงหนึ่งพูดว่า "พาฉันกลับบ้านที" อีกเพลงหนึ่งพูดว่า "นี่คือบ้านของข้า" สองเพลงจึงเสริมกัน เพลงแรกบอกความคิดถึงบ้านที่อยู่ไกล เพลงหลังบอกความภูมิใจในบ้านที่อยู่ตรงนี้ จะเริ่มฟังจากเพลงไหนก่อนก็ได้ และถ้าอยากรู้ว่าเพลงโลกอีกเพลงเล่าชีวิตของคนคนหนึ่งอย่างไร ลองอ่าน เพลงมายเวย์ คู่กัน

สรุป

• บ้านเก๊า คือบ้านที่ถือกำเนิด บ้านของพ่อแม่ ส่วน ปิ๊กบ้านปิ๊กจอง คือกลับบ้านกลับช่อง
• พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ถนน" เป็นคำหลัก แต่มี หนตาง (ทาง ถนน) และ ไก๋จอยวอย (ไกลสุดสายตา)
• ดอย คือภูเขาสูง ถ้าไม่สูงเรียก ม่อน
• กึ๊ดฮอด คือคิดถึง ส่วน อุ่นใจ๋ คือสบายใจ
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงบ้านบนดอย หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ บ้านเก๊า บ้าน ปิ๊กบ้านปิ๊กจอง ปิ๊ก ปา เฮา หนตาง ล่อง ไก๋จอยวอย ดอย ม่อน ม่อนดอย ผ่อ กึ๊ดฮอด อุ่นใจ๋
• วิกิพีเดีย. Take Me Home, Country Roads (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• e-WV: The West Virginia Encyclopedia. Take Me Home, Country Roads
• Songfacts. Take Me Home, Country Roads by John Denver
• John Denver (ช่องทางการ JohnDenverVEVO). Take Me Home, Country Roads (Official Audio). YouTube
• บทความ เพลงบ้านบนดอย และ เพลงมายเวย์ ของมรดกล้านนา