เพลงเยสเตอร์เดย์ (Yesterday): เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงเยสเตอร์เดย์ (Yesterday) ของ The Beatles เป็นเพลงเศร้าเรียบง่ายที่คนทั่วโลกจำได้ตั้งแต่ท่อนแรก เล่าถึงคนที่คิดถึงวันวานที่ทุกอย่างยังดี บทความนี้ถามคำถามสนุก ๆ ว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องวันวาน การจากกัน และความเสียใจ๋ว่าอย่างไร

เมื่อวานในคำเมืองคือ ตะวา ตวาฯ ตามพจนานุกรมแปลว่า เมื่อวานนี้ ซึ่งเป็นคำเดียวกับที่ปรากฏใน เพลงดักไซ ของจรัล มโนเพ็ชร คำเมืองที่ขึ้นต้นด้วย "ตะ-" บอกเวลาที่ผ่านไปแล้วหลายคำ บทความนี้จึงเป็นตอนที่เหมาะกับเรื่อง "เวลา" มากที่สุดในชุด เพลงโลก อู้คำเมือง

เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ เท่านั้น สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง (ถ้าอยากรู้จักเพลง Yesterday อีกเพลงที่ชื่อคล้ายกัน ซึ่งเป็นคนละเพลง ดู เพลงเยสเตอร์เดย์วันซมอร์)

เพลงเยสเตอร์เดย์ มาจากไหน

ที่มา ผู้ประพันธ์เพลงนี้ตามเครดิตคือ Lennon–McCartney แต่ตัวเพลงเป็นผลงานของ Paul McCartney เอง และเขาร้องกับเล่นกีตาร์อะคูสติกเพียงคนเดียว ไม่มีสมาชิกวงคนอื่นบรรเลงในเพลง ตามที่วิกิพีเดียและ The Beatles Bible ระบุ McCartney เล่าว่าทำนองมาถึงเขาในความฝัน ตอนพักอยู่ที่บ้านของครอบครัว Jane Asher แฟนสาวในขณะนั้น บนถนน Wimpole Street กรุงลอนดอน เขาตื่นมาแล้วไปเล่นบนเปียโนทันที ตอนแรกเขากังวลว่าอาจจำเพลงของคนอื่นมา จึงเที่ยวถามคนในวงการเพลงว่าเคยได้ยินมาก่อนไหม ระหว่างที่ยังไม่มีเนื้อ เขาใช้ชื่อชั่วคราวว่า "Scrambled Eggs" (ไข่คน) แล้วจึงแต่งเนื้อใหม่ ตามวิกิพีเดีย John Lennon เป็นคนเสนอชื่อ "Yesterday" ในภายหลัง

แหล่งข้อมูลไม่ตรงกันว่าเพลงนี้แต่งเสร็จเมื่อใด The Beatles Bible รวบรวมไว้ว่า George Martin บอกว่าได้ยิน McCartney เล่นครั้งแรกที่โรงแรมในปารีสเมื่อเดือนมกราคม ๒๕๐๗ (ค.ศ. ๑๙๖๔) Barry Miles ผู้เขียนชีวประวัติ McCartney ที่ได้รับอนุญาต ลงว่าแต่งช่วงถ่ายทำภาพยนตร์ Help! ในเดือนพฤษภาคม ๒๕๐๘ (ค.ศ. ๑๙๖๕) ส่วน Bruce Welch เล่าว่า McCartney แต่งเนื้อเสร็จที่บ้านพักของเขาในโปรตุเกสเมื่อเดือนมิถุนายน ๒๕๐๘ ขณะที่วิกิพีเดียว่าเสร็จปลายเดือนพฤษภาคม ๒๕๐๘ ระหว่างพักผ่อนในโปรตุเกส

การบันทึกเสียง The Beatles Bible ลงว่า McCartney บันทึกเสียงที่สตูดิโอ ๒ ของ EMI ถนน Abbey Road กรุงลอนดอน เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน ๒๕๐๘ (ค.ศ. ๑๙๖๕) โดยร้องสดพร้อมกีตาร์สองเทค ผู้อำนวยการผลิตคือ George Martin และวิศวกรเสียงคือ Norman Smith ต่อมาวันที่ ๑๗ มิถุนายน จึงเพิ่มเสียงวงสตริงควอร์เต็ตที่ Martin เรียบเรียง McCartney ร้องใหม่อีกครั้งในวันนั้นด้วย นักดนตรีสี่คนคือ Tony Gilbert และ Sidney Sax (ไวโอลิน) Kenneth Essex (วิโอลา) และ Francisco Gabarro (เชลโล)

การเผยแพร่ เพลงออกครั้งแรกในอัลบั้ม Help! ฉบับอังกฤษ (The Beatles Bible ว่า ๖ สิงหาคม ๒๕๐๘ ส่วนวิกิพีเดียว่า "เดือนสิงหาคม") และออกเป็นซิงเกิลในสหรัฐอเมริกาเมื่อวันที่ ๑๓ กันยายน ๒๕๐๘ ขึ้นอันดับ ๑ ชาร์ต Billboard Hot 100 อยู่สี่สัปดาห์ นับจากวันที่ ๙ ตุลาคม ในอังกฤษ วง The Beatles ไม่ยอมให้ออกเป็นซิงเกิลในปีนั้น เพราะเห็นว่าไม่เข้ากับภาพลักษณ์ของวง Matt Monro จึงนำไปร้องและติดอันดับสิบแรกแทน ซิงเกิลฉบับอังกฤษออกจริงเมื่อวันที่ ๘ มีนาคม ๒๕๑๙ (ค.ศ. ๑๙๗๖) และขึ้นอันดับ ๘ (ตามวิกิพีเดีย)

ต่อมาเพลงนี้ได้รางวัล Ivor Novello สาขาเพลงยอดเยี่ยมของปี ๒๕๐๘ และเข้าหอเกียรติยศแกรมมี (Grammy Hall of Fame) ในปี ๒๕๔๐ (ค.ศ. ๑๙๙๗) ตามวิกิพีเดีย จำนวนเวอร์ชันที่คนอื่นนำไปร้องนั้นแต่ละแหล่งนับไม่เท่ากัน วิกิพีเดียอ้างถึงราว ๒,๒๐๐ เวอร์ชัน และว่ากินเนสส์เวิลด์เรคอร์ดส์นับได้ ๑,๖๐๐ เวอร์ชันเมื่อปี ๒๕๒๙ (ค.ศ. ๑๙๘๖)

ลองฟังเพลงจากช่องทางการของวง เพื่อเทียบกับความคิดที่เราเล่าต่อไป

▶

ตะวา: เมื่อวาน และคำนำหน้า ตะ-

ชื่อเพลงคือ "เมื่อวาน" และวรรคเปิดเพลงที่คนทั่วโลกจำได้คือ "Yesterday, all my troubles seemed so far away" (Lennon–McCartney, "Yesterday", ๒๕๐๘) เมื่อวานนั้นเรื่องร้ายดูไกลตัว ภาษาเมืองเรียกเมื่อวานว่า ตะวา ตวาฯ หรือ วันวา วันฯวาฯ ซึ่งพจนานุกรมให้ความหมายตรงกันว่า วันวาน เมื่อวานนี้

คำนำหน้า ตะ- ใช้บอกเวลาที่ผ่านไปแล้ว (ดูรายละเอียดเพิ่มในบทความ เพลงดักไซ) เรียงจากอดีตใกล้ไปอดีตไกล แล้วปิดท้ายด้วยอนาคต ได้ดังนี้

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ตะวา เรื่องยากเรื่องโสกยังไก๋ห่าง

คำในประโยคนี้ นอกจาก ตะวา แล้วยังมี ยาก ยากฯ ที่พจนานุกรมให้ความหมายว่า ความเดือดร้อน ความทุกข์ ความลำบาก และ โสก โส฿กฯ ที่แปลว่า ความเดือดร้อนใจ ความทุกข์ ความเศร้า ส่วน ไก๋ ไกลฯ คือ ไกล ห่าง ยืดยาว นาน และ ห่าง ห่างฯ คือ ไกลออกไป ไม่ชิด คำว่า "ปัญหา" และ "ทุกข์" ที่ใช้เป็นคำเดี่ยวไม่มีในพจนานุกรมเป็นคำเมือง เราจึงเลือกใช้ ยาก กับ โสก แทน

มื้อนี้ บ่อย่างตะวา: วันนี้ไม่เหมือนเมื่อวาน

ความคิดที่สองของเพลงคือ วันนี้ต่างจากเมื่อวานมาก เรื่องร้ายที่เคยไกลตอนนี้เข้ามาอยู่ตรงหน้า ในคำเมืองมีคำ อย่างตะวา อยฯางฯตวาฯ ที่พจนานุกรมให้ความหมายว่า เหมือนเมื่อวาน ดังเช่นเมื่อวาน เมื่อใส่ บ่ ข้างหน้าก็ได้ความว่า ไม่เหมือนเมื่อวาน

ส่วน "วันนี้" เราใช้ มื้อ มื้ (คราว ครั้ง หน เวลา) ต่อกับ นี้ นี้ เป็น "มื้อนี้" ให้ทราบว่าพจนานุกรมไม่มี "มื้อนี้" เป็นคำเดี่ยว เราจึงเพียงนำสองคำที่มีอยู่แล้วมาต่อกันตามวิธีพูดทั่วไป

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: มื้อนี้ บ่อย่างตะวา

เมือ บ่อู้ บ่ฮู้สัง: คนที่จากไปโดยไม่บอกเหตุ

ความคิดที่สามคือ มีคนจากไป โดยที่ผู้เล่าไม่รู้เหตุผลเลยว่าทำไม เพลงบอกเพียงว่าเขาไม่ยอมบอก เราจึงลองเล่าความคิดนี้ด้วยคำสามคำ เมือ เมิอฯอ ตามพจนานุกรมแปลว่า ไป กลับ กลับไป บ่อู้ บอู้ คือ ไม่พูด และ บ่ฮู้สัง บรู้สังฯ คือ ไม่รู้อะไร ส่วนคำว่า ผู้ ผู้ ในพจนานุกรมแปลว่า คน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ผู้นั้นเมือไป บ่อู้เหตุ เฮาก็บ่ฮู้สัง

ถ้าอยากถามเหตุผลว่า "ทำไม" พจนานุกรมมี หยัง หัยฯง ซึ่งแปลว่า อะไร ทำไม

อู้แล้วเสียใจ๋: ความเสียดายต่อสิ่งที่พูดไป

ความคิดที่สี่คือ ผู้เล่าสงสัยว่าตัวเองพูดอะไรผิดไปหรือเปล่า เป็นความรู้สึกเสียใจกับถ้อยคำของตัวเอง ภาษาเมืองใช้ อู้ อู้ (พูด คุย เจรจา) และ เสียใจ๋ เสยฯไจ (ไม่สบายใจ) ส่วน เสียดาย เสยฯดายฯ คือ รู้สึกเสียใจในสิ่งที่ควรทำแต่ไม่ได้ทำ (ดูเพิ่มใน เพลงมายเวย์) พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ผิด" เป็นคำเมือง เราจึงไม่เขียนคำนี้เป็นคำเมือง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: อู้แล้วเสียใจ๋

อยากหย้อนเมือตะวา: ศรัทธาในวันวาน

ความคิดที่ห้า เป็นหัวใจของเพลง คือการยังเชื่อและอยากกลับไปหาวันวาน ท่อนซ้ำที่คนจำได้คือ "Oh, I believe in yesterday" (Lennon–McCartney, "Yesterday", ๒๕๐๘) ซึ่งเป็นวรรคที่สองที่เราอ้างถึง

ภาษาเมืองมีคำที่ใช้ได้พอดี อยาก อยฯากฯ คือ ใคร่ ต้องการ ปรารถนา และ หย้อน ห้ยฯร คือ ย้อน ทวนกลับ หวนกลับ ส่วน เมือ แปลว่า กลับไป ถ้าอยากพูดว่า คิดถึง ก็มี กึ๊ดฮอด คึดฯรอฯด (คิดถึง) และ หละนึก หลฯะนึกฯ (ระลึก คิดถึง นึกถึง)

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: อยากหย้อนเมือตะวา

ตี้ซ่อน: ที่ให้หลบซ่อนใจ

ความคิดสุดท้าย คือความต้องการมีที่ให้หลบซ่อนตัวจากความทุกข์ใจ ซ่อน ซ่อฯร ตามพจนานุกรมคือ ปิดบัง แอบ ส่วน ตี้ ที่ คือ สถานที่ ถิ่น แหล่ง และ หา หา คือ ค้น สืบ แสวง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: อยากหาตี้ซ่อน

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และเรายังต้องการให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจ

เทียบกับเพลงดักไซ: คำบอกเวลา "ตะ-"

เพลงดักไซ ของจรัล มโนเพ็ชร เปิดเรื่องด้วยคำบอกเวลาคำเมือง ตะคืน (คืนที่แล้ว) ซึ่งเป็นพี่น้องกับ ตะวา ในเพลงนี้ ทั้งสองเพลงเริ่มจากเวลาที่ผ่านไปแล้ว แต่พาเราไปคนละทาง ดักไซเล่าเรื่องที่ทำเมื่อคืนอย่างสนุก ๆ เพลง Yesterday เล่าถึงเมื่อวานที่กลายเป็นสิ่งที่ถวิลหา

ตัวภาษาเองก็น่าสนใจ คนเมืองมีคำบอกเวลาที่ผ่านไปแล้วหลายระดับ ตั้งแต่ เพิ่งผ่านไป (ตะกี้) คืนที่แล้ว (ตะคืน) เมื่อวาน (ตะวา) ไปจนถึงในอดีต (ตะก่อน) ภาษาไทยกลางมักใช้ "เมื่อ..." นำหน้าคำบอกเวลา ส่วนคำเมืองมีคำเดี่ยวแบบนี้อยู่หลายคำ

สรุป

• ตะวา คือเมื่อวาน (วันวา ก็ว่า) และคำนำหน้า ตะ- บอกเวลาที่ผ่านไปแล้ว เช่น ตะกี้ ตะคืน ตะก่อน
• ยาก และ โสก คือความทุกข์ ความเศร้า ส่วน ไก๋ คือไกล
• อย่างตะวา คือเหมือนเมื่อวาน ใส่ บ่ ข้างหน้าก็เป็นไม่เหมือนเมื่อวาน
• เมือ คือไปหรือกลับไป บ่อู้ คือไม่พูด และ บ่ฮู้สัง คือไม่รู้อะไร
• อยาก หย้อน กึ๊ดฮอด และ หละนึก ใช้พูดถึงความคิดถึงและอยากย้อนกลับ
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงดักไซ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ตะวา วันวา ตะก่อน ตะกี้ ตะคืน วันซืน พูก มื้อ นี้ อย่างตะวา ยาก โสก ไก๋ ห่าง เมือ ผู้ บ่อู้ บ่ฮู้สัง อู้ เสียใจ๋ เสียดาย อยาก หย้อน กึ๊ดฮอด หละนึก ซ่อน ตี้ หา ฝัน ตื่น หยัง
• วิกิพีเดีย. Yesterday (Beatles song) (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• The Beatles Bible. Yesterday
• The Beatles Bible. Recording: Yesterday (14 June 1965)
• The Beatles - Topic (ช่องทางการบน YouTube). Yesterday (Remastered 2009). YouTube
• บทความ เพลงมายเวย์ เพลงดักไซ และ เพลงเยสเตอร์เดย์วันซมอร์ ของมรดกล้านนา