เพลงมูนริเวอร์ (Moon River): เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงมูนริเวอร์ (Moon River) เป็นเพลงสากลที่คนทั่วโลกรู้จักจากภาพยนตร์ Breakfast at Tiffany's เล่าถึงสายน้ำที่ชวนให้ฝัน ชวนให้ออกเดินทาง และชวนให้คิดถึงเพื่อนเก่า บทความนี้ลองถามว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่องแม่น้ำ การข้ามฝั่ง และการเดินทางไปดูโลกว่าอย่างไร ได้คำเมืองเรื่องน้ำและการเดินทางหลายคำที่ใช้ได้จริง

แม่น้ำในคำเมืองคือ น้ำแม่ นาฯแม่ ตามพจนานุกรมแปลว่า แม่น้ำ ลำน้ำขนาดใหญ่ซึ่งเป็นที่รวมของลำธารหลายสาย ซึ่งชวนให้นึกถึงภาพสายน้ำเล็ก ๆ หลายสายไหลมารวมกัน

เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสามวรรคสั้น ๆ เท่านั้น สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง ตอนนี้เป็นหนึ่งในชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ถ้ายังไม่เคยอ่านตอนแรก ดู เพลงมายเวย์

เพลงมูนริเวอร์ มาจากไหน

ผู้แต่ง ทำนองเป็นของ Henry Mancini ส่วนคำร้องเป็นของ Johnny Mercer ทั้งสองเขียนเพลงนี้ให้ Audrey Hepburn ร้องในภาพยนตร์ Breakfast at Tiffany's (๒๕๐๔ / ค.ศ. ๑๙๖๑) ที่ Blake Edwards กำกับ ตามที่วิกิพีเดียและ Classic Song of the Day ระบุ ในหนัง ตัวละคร Holly Golightly นั่งร้องเพลงนี้พร้อมเล่นกีตาร์อยู่ที่บันไดหนีไฟ Mancini เล่าไว้เมื่อปี ๒๕๐๕ (ค.ศ. ๑๙๖๒) ว่าทำนองใช้เวลาแต่งราวครึ่งชั่วโมง และเขาแต่งให้เข้ากับตัวละครและช่วงเสียงของ Hepburn ตามที่ Songfacts รวบรวมไว้ มีรายงานว่าสตูดิโอ Paramount เคยคิดจะใช้เสียงคนอื่นพากย์แทน จนกระทั่ง Mancini แต่งเพลงที่เหมาะกับเสียงของเธอ

ชื่อเดิม Mercer เคยตั้งชื่อว่า "Blue River" วิกิพีเดียบอกว่าชื่อนี้หมายถึงสีของผลฮัคเคิลเบอร์รี ส่วน Songfacts ลงว่าต้องเปลี่ยนเพราะมีนักแต่งเพลงคนอื่นใช้ชื่อนี้ไปแล้ว สองข้อมูลนี้อธิบายคนละด้านและไม่ขัดกัน

บ้านเกิดของเนื้อเพลง Mercer เติบโตที่เมือง Savannah รัฐจอร์เจีย สหรัฐอเมริกา เนื้อเพลงสะท้อนวัยเด็กของเขาที่ริมสายน้ำและไปเก็บผลฮัคเคิลเบอร์รี ตามที่วิกิพีเดียเล่า Songfacts เล่าว่าแม่น้ำสายนั้นเดิมเรียกว่า Back River และต่อมามีผู้ตั้งชื่อ Moon River ให้เพื่อเป็นเกียรติแก่เพลง วิกิพีเดียก็ระบุว่ามีทางน้ำแห่งหนึ่งใกล้เมือง Savannah ตั้งชื่อนี้ตามเพลง

เกือบถูกตัดออกจากหนัง หลังการฉายทดลองที่ลอสแอนเจลิส ผู้บริหารของ Paramount ชื่อ Martin Rackin เสนอให้ตัดเพลงนี้ ตามวิกิพีเดียและ Songfacts เรื่องปฏิกิริยาของ Hepburn แต่ละแหล่งเล่าไม่เหมือนกัน เล่ากันว่าเธอตอบอย่างแข็งขันว่า "Over my dead body" แต่ Songfacts ใช้คำว่า "allegedly" จึงเป็นเรื่องที่ยืนยันไม่ได้ ผลสุดท้ายเพลงยังอยู่ในหนัง

รางวัลและการบันทึกเสียง เพลงนี้ได้รางวัลออสการ์สาขาเพลงประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยม และได้รางวัลแกรมมีปี ๒๕๐๕ สาขา Record of the Year กับ Song of the Year ฉบับบรรเลงของ Mancini บันทึกเสียงเมื่อวันที่ ๘ ธันวาคม ๒๕๐๓ (ค.ศ. ๑๙๖๐) ตามวิกิพีเดีย และเข้าหอเกียรติยศแกรมมีปี ๒๕๔๒ (ค.ศ. ๑๙๙๙) แหล่งข้อมูลบอกเดือนที่ซิงเกิลวางจำหน่ายไม่ตรงกัน วิกิพีเดียว่ากันยายน ๒๕๐๔ ส่วน Classic Song of the Day ว่าตุลาคม ๒๕๐๔ Jerry Butler ออกฉบับร้องพร้อมกัน Danny Williams ได้อันดับ ๑ ในอังกฤษช่วงปลายปี ๒๕๐๔ ส่วน Andy Williams ไม่เคยออกเป็นซิงเกิล แต่นำไปไว้ในอัลบั้มปี ๒๕๐๕ และใช้เป็นเพลงประจำรายการโทรทัศน์ของเขา จนคนจำเพลงนี้จากเสียงของเขา เสียงร้องของ Hepburn เองเพิ่งวางจำหน่ายในปี ๒๕๓๖ (ค.ศ. ๑๙๙๓) หลังเธอเสียชีวิต

ลองฟังเพลงจากช่องทางการของ Henry Mancini (ฉบับบรรเลง) เพื่อเทียบกับความคิดที่เราเล่าต่อไป

▶

น้ำแม่เดือน: แม่น้ำของดวงจันทร์

ชื่อเพลงคือแม่น้ำของดวงจันทร์ เราจึงลองเรียกเป็นคำเมืองว่า น้ำแม่เดือน ซึ่งเป็นการเรียกที่เราประกอบขึ้นเองจากสองคำในพจนานุกรม คือ น้ำแม่ นาฯแม่ (แม่น้ำ) กับ เดือน เดิอฯร (ดวงจันทร์) ไม่ใช่คำที่พจนานุกรมให้ไว้เป็นคำเดี่ยว

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: น้ำแม่เดือน

ข้ามฝั่ง: แม่น้ำที่กว้างกว่าที่คิด

วรรคเปิดที่ทุกคนจำได้คือ "Moon River, wider than a mile" (Mancini–Mercer, "Moon River", ๒๕๐๔) ผู้เล่าเห็นแม่น้ำกว้างใหญ่ และบอกว่าสักวันจะข้ามไปให้ได้ ความคิดนี้ใช้คำเมืองได้ตรง ๆ กว้าง ก้วฯางฯ คือ ไม่แคบ ขยายออกไป หลาย หลฯายฯ คือ มาก เยอะ ข้าม ข้ามฯ คือ ผ่านจากข้างหนึ่งไปยังอีกข้างหนึ่ง และ ฝั่ง ฝั่งฯ คือ ที่ดินริมน้ำที่เป็นขอบแม่น้ำ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: น้ำแม่กว้างหลาย เฮาจะข้ามฝั่ง

คำว่า เฮา เรัา ในพจนานุกรมคือ "เรา" ใช้แทนผู้พูดหรือกลุ่มผู้พูด

ปั๋นฝัน ปั๋นเสียใจ๋: สายน้ำที่ให้ทั้งสองอย่าง

ความคิดที่สองคือ สายน้ำในเพลงเป็นทั้งผู้สร้างฝันและผู้ทำให้ใจเจ็บ คำเมืองมี ปั๋น ปันฯ ที่แปลว่า ให้ แบ่งให้ (หื้อ ก็ว่า) และ ฝัน ฝันฯ ซึ่งพจนานุกรมมีสองความหมาย คือ เห็นเป็นเรื่องเป็นราวขณะหลับ และระนึกเห็น อยากเป็น อยากได้ สิ่งที่ไม่อาจเป็นจริงได้ ส่วนความเสียใจ ใช้ เสียใจ๋ เสยฯไจ ที่แปลว่า ไม่สบายใจ และ ใจ๋ ไจ ที่แปลว่า หัวใจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: น้ำแม่ปั๋นฝัน ปั๋นเสียใจ๋

ล่องเตียวไป ผ่อหลายตี้: สองผู้ไปดูโลก

ความคิดที่สามคือ คนสองคนที่ออกเดินทางไปดูโลกด้วยกัน เพลงเรียกพวกเขาว่า "Two drifters, off to see the world" (Mancini–Mercer, "Moon River", ๒๕๐๔) ซึ่งเป็นวรรคที่สองที่เราอ้างถึง

คำเมืองที่ใช้เล่าเรื่องนี้ได้ดีมีหลายคำ ล่อง ล่อฯง ตามพจนานุกรมคือ เดินทางจากทิศเหนือไปทิศใต้ ลงมาตามน้ำ (เหมือนในเพลงล่องแม่ปิง) เตียว ทยฯว คือ เดิน โคจร ผ่อ ผํอฯ คือ ดู มอง ดูแล ตี้ ที่ คือ สถานที่ ถิ่น แหล่ง และ ผู้ ผู้ คือ คน ส่วนเลขสองคือ สอง สอฯง ถ้าอยากบอกว่าไกลสุดสายตา พจนานุกรมมี ไก๋จอยวอย ไกลฯชอฯยฯวอฯยฯ แปลว่า ไกลจนสุดสายตา

พจนานุกรมไม่มีคำว่า "โลก" เป็นคำเมือง เราจึงใช้ "หลายตี้" (หลายที่) แทน ซึ่งพูดถึงโลกกว้างได้พอดี

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: สองผู้ล่องเตียวไป ผ่อหลายตี้

มิตรแก้วสะหายคำ: เพื่อนวัยเด็ก

ความคิดสุดท้ายคือเพื่อนที่เติบโตมาด้วยกัน วรรคปิดที่คนจำได้คือ "My huckleberry friend" (Mancini–Mercer, "Moon River", ๒๕๐๔) ซึ่งเป็นวรรคที่สามที่เราอ้างถึง หลายคนคิดว่าหมายถึงตัวละคร Huckleberry Finn ของ Mark Twain แต่ Songfacts เล่าว่าในอัตชีวประวัติของ Mercer เขาบอกว่าหมายถึงเพื่อนวัยเด็กที่ไปเก็บผลฮัคเคิลเบอร์รีด้วยกัน

คำเมืองที่เรียกเพื่อนรักมีสองคำในพจนานุกรม มิตรแก้วสะหายคำ มิต์ตฯแก้วฯสหายฯฅำ แปลว่า มิตรแท้ มิตรสนิท เพื่อนตาย และ หมู่จุม หู่ชุม แปลว่า พวกพ้อง มิตรสหาย พจนานุกรมไม่มีคำว่า "เพื่อน" เป็นคำเมืองเดี่ยว ๆ จึงใช้สองคำนี้แทน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ล่องไปกับมิตรแก้วสะหายคำ

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และเรายังต้องการให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจ

เทียบกับเพลงล่องแม่ปิง: สายน้ำสองสาย

เพลงล่องแม่ปิง ของจรัล มโนเพ็ชร ก็เปิดเรื่องด้วยสายน้ำเหมือนกัน แต่ใช้สายน้ำคนละแบบ แม่น้ำปิงไหลจากเหนือลงใต้ผ่านเชียงใหม่ คำว่า ล่อง ในชื่อเพลงจึงตรงกับความหมายในพจนานุกรมพอดี แต่เมื่อฟังจริง บทความเพลงล่องแม่ปิงชี้ว่าเพลงไม่ได้เล่าเรื่องล่องเรือ หากใช้ดอกไม้บนดอยและสายน้ำปิงเปรียบถึงสาวเชียงใหม่

Moon River ใช้สายน้ำเป็น ทางไปข้างหน้า ของชีวิต เป็นที่ให้ฝัน ให้ออกเดินทาง และให้นึกถึงเพื่อนเก่า ส่วนล่องแม่ปิงใช้สายน้ำเป็น ภาพเปรียบ ของบ้านและคนที่เติบโตริมน้ำ เพลงแรกมองไปไกลถึงปลายทาง เพลงหลังกลับมาที่บ้านเกิด เมื่ออ่านสองเพลงด้วยกัน จะเห็นว่าสายน้ำในภาษาเมืองและภาษาอังกฤษพาความคิดไปได้ทั้งสองทิศ

สรุป

• น้ำแม่ คือแม่น้ำ และ เดือน คือดวงจันทร์ ส่วน "น้ำแม่เดือน" เป็นคำที่เรารวมขึ้นเอง
• กว้าง หลาย ข้าม และ ฝั่ง ใช้เล่าเรื่องแม่น้ำที่กว้างและการข้ามฝั่ง
• ปั๋น คือให้ ฝัน คือเห็นเรื่องขณะหลับหรืออยากได้ที่ไม่อาจเป็นจริง และ เสียใจ๋ คือไม่สบายใจ
• ล่อง เตียว ผ่อ และ ตี้ ใช้เล่าเรื่องการเดินทางไปดูหลายที่
• มิตรแก้วสะหายคำ คือมิตรแท้ และ หมู่จุม คือพวกพ้อง
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงล่องแม่ปิง หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ น้ำแม่ เดือน ดวง กว้าง หลาย ข้าม ฝั่ง ปั๋น ฝัน เสียใจ๋ ใจ๋ ล่อง เตียว ผ่อ ตี้ ไก๋จอยวอย ผู้ สอง มิตรแก้วสะหายคำ หมู่จุม เฮา
• วิกิพีเดีย. Moon River (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• Songfacts. Moon River (Henry Mancini)
• Classic Song of the Day. “Moon River” (Henry Mancini & Orchestra / Jerry Butler / Andy Williams)
• Henry Mancini (ช่องทางการบน YouTube). Henry Mancini & His Orchestra – Moon River (Official Audio). YouTube
• บทความ เพลงมายเวย์ และ เพลงล่องแม่ปิง ของมรดกล้านนา