เพลงเลตอิตบี (Let It Be): เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงเลตอิตบี (Let It Be) ของ The Beatles เป็นเพลงปลอบใจที่คนทั่วโลกร้องตามได้ เล่าถึงคนที่อยู่ในช่วงมืดมนและได้คำปลอบใจเรียบง่ายจากแม่ บทความนี้ถามคำถามสนุก ๆ ว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้เรื่อง "ยอมรับ ใจเย็น และไม่ต้องคิดมาก" ว่าอย่างไร ได้คำเมืองเรื่องใจและการปลอบประโลมหลายคำที่ใช้ได้จริง

คำที่ใกล้ความหมายของ "let it be" ที่สุดในพจนานุกรมคำเมืองคือ ใจ๋เย็น ไจเอยฯันฯ ซึ่งแปลว่า มีใจหนักแน่น ไม่โมโหฉุนเฉียวง่าย ไม่รีบเร่ง

เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงสองวรรคสั้น ๆ (นอกจากชื่อเพลง) เท่านั้น สิ่งที่เรานำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง ตอนนี้เป็นหนึ่งในชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ถ้ายังไม่เคยอ่านตอนแรก ดู เพลงมายเวย์

เพลงเลตอิตบี มาจากไหน

ที่มา เพลงนี้ Paul McCartney เป็นผู้แต่งและร้องนำ โดยให้เครดิตเป็น Lennon–McCartney ตามที่วิกิพีเดียและ The Beatles Bible ระบุ McCartney เล่าว่าเพลงมาจากความฝันถึงแม่ของเขาชื่อ Mary ซึ่งเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งเมื่อปี ๒๔๙๙ (ค.ศ. ๑๙๕๖) ตอนที่เขาอายุ ๑๔ ปี The Beatles Bible เล่าว่าเขาแต่งช่วงอัดอัลบั้มชุดขาว (White Album) ซึ่งเป็นเวลาที่เขารู้สึกโดดเดี่ยว เพราะเป็นคนเดียวที่ยังอยากให้วงอยู่ต่อ ในความฝัน เขาจำได้ว่าแม่บอกว่าทุกอย่างจะเรียบร้อยดี แต่ไม่แน่ใจว่าแม่พูดคำว่า "let it be" จริงหรือไม่

แหล่งข้อมูลไม่ตรงกันเรื่องที่มาของเพลง วิกิพีเดียรายงานว่า Mal Evans ผู้จัดการทัวร์ของวง เคยอ้างว่า McCartney ได้ไอเดียหลังนิมิตถึงตัวเขา (Evans) ระหว่างที่วงไปฝึกสมาธิที่อินเดียเมื่อปี ๒๕๑๑ (ค.ศ. ๑๙๖๘) และชี้ว่าการซ้อมเมื่อวันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๑๑ ใช้เนื้อว่า "Brother Malcolm" แทน "Mother Mary" ซึ่งสนับสนุนเรื่องเล่าของ Evans ส่วนเรื่องความหมายทางศาสนา วิกิพีเดียว่าหลายคนฟังเป็นการพาดพิงถึงพระแม่มารี และ McCartney เคยพูดว่าผู้ฟังจะตีความอย่างไรก็ได้ The Beatles Bible เสริมว่าเขาไม่ถือสาที่เพลงมีความหมายทางศาสนา ในบทความนี้เราจึงเล่าตามคำของ McCartney เอง คือ แม่ของเขา โดยไม่ยืนยันความหมายทางศาสนาใด ๆ

การบันทึกเสียง ตามวิกิพีเดีย ซ้อมที่ Twickenham Film Studios เมื่อวันที่ ๓ มกราคม ๒๕๑๒ (ค.ศ. ๑๙๖๙) โดย McCartney เล่นเปียโน ต้นฉบับที่ใช้เป็นเทคหลัก (เทค 27-A) บันทึกเมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม ๒๕๑๒ ที่ Apple Studios โดย George Harrison เล่นกีตาร์ Ringo Starr ตีกลอง และ Billy Preston เล่นออร์แกน Hammond ต่อมามีการอัดเสริมเมื่อวันที่ ๔ มกราคม ๒๕๑๓ (ค.ศ. ๑๙๗๐) ทั้งวงเครื่องเป่าและเชลโล (ตามที่ The Beatles Bible ลงไว้) เสียงประสาน (รวมเสียงของ Linda McCartney ซึ่งเป็นผลงานเดียวที่รู้ว่าเธอร่วมในเพลงของวง) และกีตาร์โซโลชุดที่สองของ Harrison ส่วนวันที่ ๓๐ เมษายน ๒๕๑๒ วิกิพีเดียว่าเป็นวันอัดกีตาร์โซโลชุดแรก ขณะที่ The Beatles Bible ลงว่าเป็นวันมิกซ์เสียง แหล่งข้อมูลยังระบุผู้ผลิตต่างกัน วิกิพีเดียว่าฉบับซิงเกิล George Martin เป็นผู้ผลิต ส่วนฉบับอัลบั้มเป็นการมิกซ์ใหม่ของ Phil Spector เมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม ๒๕๑๓ ขณะที่ The Beatles Bible ลงชื่อ George Martin และ Chris Thomas

การเผยแพร่ ซิงเกิลวางจำหน่ายในอังกฤษเมื่อวันที่ ๖ มีนาคม ๒๕๑๓ และในสหรัฐอเมริกาเมื่อวันที่ ๑๑ มีนาคม ๒๕๑๓ ขึ้นอันดับ ๒ ในอังกฤษ และอันดับ ๑ ใน Billboard Hot 100 สองสัปดาห์ในเดือนเมษายน ปีเดียวกัน เพลงเข้าหอเกียรติยศแกรมมี (Grammy Hall of Fame) ในปี ๒๕๔๗ (ค.ศ. ๒๐๐๔) ตามวิกิพีเดีย ก่อนหน้านั้น วิกิพีเดียบันทึกว่า McCartney ส่งเดโมให้ Jerry Wexler และ Aretha Franklin ออกฉบับของเธอในเดือนมกราคม ๒๕๑๓ ก่อนฉบับของวงออกจำหน่าย

ลองฟังเพลงจากช่องทางการของวง เพื่อเทียบกับความคิดที่เราเล่าต่อไป

▶

ยอม ใจ๋เย็น บ่ต้องกึ๊ดหลาย: หัวใจของเพลง

ชื่อเพลงคือ "Let it be" แปลตรงตัวคือ ปล่อยให้มันเป็นไป พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ปล่อย" หรือ "ปล่อยวาง" เป็นคำเมือง เราจึงใช้คำอื่นที่อยู่ใกล้ความคิดนี้แทน ยอม ยอฯม ตามพจนานุกรมคือ เห็นด้วย ไม่ขัด คล้อยตาม ตกลงปลงใจ ใจ๋เย็น ไจเอยฯันฯ คือ ใจหนักแน่น ไม่รีบเร่ง บ่ต้อง บต้อฯง คือ ไม่จำเป็นที่จะ กึ๊ด คึดฯ คือ คิด คำนึง และ หลาย หลฯายฯ คือ มาก เยอะ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ยอม ใจ๋เย็น บ่ต้องกึ๊ดหลาย

แม่มาในฝัน: ยืนอยู่หน้าเฮา

ความคิดที่สองคือ ในช่วงยากลำบาก มีแม่มาปรากฏในความฝัน วรรคที่คนจำได้คือ "Mother Mary comes to me" (Lennon–McCartney, "Let It Be", ๒๕๑๓) ซึ่งเป็นวรรคแรกที่เราอ้างถึง และตามคำของ McCartney "Mary" ในเพลงคือแม่ของเขา

คำเมืองที่เล่าเรื่องนี้ได้ แม่ แม่ คือ ผู้ให้กำเนิดแก่ลูก และคำที่ลูกเรียกหญิงผู้ให้กำเนิดหรือเลี้ยงดูตน มา มา ตรงข้ามกับไป ยืน อยฯนฯ คือ เอาเท้าเหยียบพื้นแล้วตั้งตัวขึ้นไป ตั้งอยู่ หน้า ห้นฯา ตามพจนานุกรมมีความหมายว่า ด้านที่อยู่ตรงข้ามกับหลัง และ เฮา เรัา คือ เรา ใช้แทนผู้พูด

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: แม่มาในฝัน ยืนอยู่หน้าเฮา

มื้อยาก มื้อมืด: คราวที่ชีวิตลำบาก

ความคิดที่สามคือ คราวที่ทุกอย่างมืดมน แม่ก็มาหา ภาษาเมืองใช้ มื้อ มื้ ซึ่งพจนานุกรมแปลว่า คราว ครั้ง หน เวลา ยาก ยากฯ คือ ความเดือดร้อน ความทุกข์ ความลำบาก และ มืด มืดฯ คือ ขาดแสงสว่าง มีแสงสว่างน้อย

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: มื้อยาก มื้อมืด แม่ก็มา

แม่อู้สอน: คำปลอบใจที่เรียบง่าย

ความคิดที่สี่คือ คำของแม่ที่เรียบง่ายแต่ปลอบใจได้ ท่อนซ้ำที่คนร้องตามกันคือ "Speaking words of wisdom, let it be" (Lennon–McCartney, "Let It Be", ๒๕๑๓) ซึ่งเป็นวรรคที่สองที่เราอ้างถึง คำเมืองมี อู้ อู้ ที่แปลว่า พูด คุย เจรจา และ สอน สอฯร ที่แปลว่า ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้ เริ่มฝึกฝน

พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ปัญญา" เป็นคำเมือง จึงใช้ "อู้สอน" แทนการ "พูดถ้อยคำแห่งปัญญา"

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: แม่อู้สอนเฮา

แสงส่องฮอดพูก: แสงที่ยังอยู่

ความคิดสุดท้ายคือ แม้คืนจะมืด ก็ยังมีแสงส่องอยู่จนถึงวันพรุ่งนี้ ภาษาเมืองมี แสง แสงฯ คือ ความสว่าง สิ่งที่ทำให้ดวงตาแลเห็น ส่อง ส่อฯง คือ ฉายแสง ฮอด รอฯด คือ ถึงจุดหมายปลายทาง ลุล่วง และ พูก ระฯพูก คือ พรุ่ง วันถัดจากวันนี้ไปอีกหนึ่งวัน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: แสงส่องฮอดพูก

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และเรายังต้องการให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจ

เทียบกับเพลงอุ๊ยคำ: ความทรงจำถึงคนที่รัก

เพลง อุ๊ยคำ (อุ๊ย อุ้ คือคำเรียกผู้สูงวัยรุ่นปู่ย่าตายาย) ของจรัล มโนเพ็ชร ก็เป็นเพลงที่พูดถึงคนที่เรารักและคนที่ไม่อยู่แล้ว เหมือน Let It Be แต่เล่าด้วยมุมต่างกัน Let It Be ให้ฟังเสียงของคนที่ได้รับคำปลอบจากแม่ในความฝัน ส่วนอุ๊ยคำเล่าโดยคนข้างบ้านที่เฝ้ามองหญิงชราผู้ ใจ๋ดี ไจดี ทำงานเงียบ ๆ ริมหนอง แล้ววันหนึ่งก็ บ่หัน บหันฯ อุ๊ยคำอีก

เพลงหนึ่งบอกว่า คนที่รักยังมาหาเราได้ในความฝัน และบอกให้ใจเย็น อีกเพลงหนึ่งบอกว่า คนธรรมดาที่ใจดีก็มีคนจดจำ ทั้งสองเพลงใช้ความทรงจำเป็นที่พักใจ ต่างกันที่เพลงแรกรับฟังคำปลอบ เพลงหลังเป็นการระลึกถึงอย่างเงียบ ๆ (ตามคำเล่าของจรัล อุ๊ยคำตัวจริงมีชีวิตที่มีความสุข ไม่ได้เศร้าอย่างในเพลง ดูรายละเอียดในบทความเพลงอุ๊ยคำ)

สรุป

• ใจ๋เย็น ยอม และ บ่ต้อง... ใช้พูดถึงการยอมรับและไม่ต้องคิดมาก พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ปล่อยวาง" เป็นคำเมือง
• แม่ มา ฝัน และ ยืน ใช้เล่าภาพแม่ที่มาปรากฏในความฝัน
• มื้อ ยาก และ มืด ใช้พูดถึงคราวที่ชีวิตลำบาก
• อู้ และ สอน ใช้พูดถึงคำปลอบที่เรียบง่าย
• แสง ส่อง ฮอด และ พูก ใช้พูดถึงแสงที่ส่องไปถึงวันพรุ่งนี้
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงอุ๊ยคำ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ใจ๋เย็น ยอม บ่ต้อง กึ๊ด หลาย แม่ มา ฝัน ยืน หน้า เฮา มื้อ มืด ยาก อู้ สอน แสง ส่อง ฮอด พูก อุ๊ย ใจ๋ดี บ่หัน
• วิกิพีเดีย. Let It Be (song) (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• The Beatles Bible. Let It Be
• TheBeatlesVEVO (ช่องทางการบน YouTube). The Beatles – Let It Be (Official Music Video) [Remastered 2015]. YouTube
• บทความ เพลงมายเวย์ และ เพลงอุ๊ยคำ ของมรดกล้านนา