เพลงแคนต์เฮลป์ฟอลลิงอินเลิฟ: เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงแคนต์เฮลป์ฟอลลิงอินเลิฟ (Can't Help Falling in Love) เป็นเพลงรักที่หลายคนรู้จักจากเสียงของ Elvis Presley เล่าถึงคนที่รู้ว่าควรระวังหัวใจ แต่ห้ามใจตัวเองไม่ได้ บทความนี้ลองตั้งคำถามว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้ความรู้สึกแบบนี้ว่าอย่างไร ได้คำเมืองเรื่องความรักหลายคำ รวมถึงคำเรียก "ฉัน" กับ "เธอ" แบบคนสนิทที่ภาษาภาคกลางไม่มี

คำหลักของบทความนี้คือ ฮัก รักฯ (คำเมืองอ่านว่า ฮัก) ตามพจนานุกรมเป็นกริยา หมายถึง ห่วงใยผูกพัน ชอบพออย่างเสน่หา เช่น หนุ่มสาวรักกัน และรักมากเป็นพิเศษ

บทความนี้เป็นอีกตอนหนึ่งของชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม ต่อจากตอน เพลงมายเวย์ เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงวรรคสั้น ๆ สองวรรค สิ่งที่นำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงนี้มาจากไหน

เพลงนี้เครดิตว่าแต่งโดย Hugo Peretti, Luigi Creatore และ George David Weiss ตามที่วิกิพีเดียและ American Songwriter ระบุ Peretti กับ Creatore เป็นญาติกันและทำงานเป็นคู่ "Hugo & Luigi" ส่วน Weiss เรียนที่ Juilliard และเคยเรียบเรียงดนตรีให้วงบิกแบนด์ แหล่งข้อมูลไม่ได้บอกว่าแต่ละคนทำส่วนไหนของเพลง Songfacts เล่าตามคำของ Weiss ว่าผู้สร้างภาพยนตร์และคนใกล้ชิด Elvis ไม่ชอบเดโมของเขา แต่ Elvis ยืนยันจะอัดเพลงนี้ เรื่องนี้เป็นคำเล่าจากแหล่งเดียว

ทำนองของเพลงอิงมาจาก "Plaisir d'amour" เพลงรักฝรั่งเศสที่ Jean-Paul-Égide Martini แต่งเมื่อ ๒๓๒๗ (ค.ศ. ๑๗๘๔) ส่วนเนื้อมาจาก Jean-Pierre Claris de Florian ตามที่วิกิพีเดียบันทึก และทั้งวิกิพีเดีย Songfacts และ American Songwriter ระบุตรงกันว่าทำนอง "Can't Help Falling in Love" มาจากเพลงนี้ ชื่อ Plaisir d'amour แปลว่า ความสุขของความรัก วิกิพีเดียยังบันทึกว่าเนื้อเพลงฉบับแรกเขียนจากมุมของผู้หญิง ชื่อ "Can't Help Falling in Love with Him" (อ้าง Peterik, ๒๕๕๓) ซึ่งอธิบายว่าทำไมวรรคแรกกับวรรคสามจึงลงท้ายด้วยคำว่า "in" แทนที่จะคล้องจองกับ "you"

Elvis อัดเสียงที่ Radio Recorders ในฮอลลีวูดเมื่อ ๒๓ มีนาคม ๒๕๐๔ (ค.ศ. ๑๙๖๑) สำหรับภาพยนตร์ Blue Hawaii และออกเป็นซิงเกิลกับค่าย RCA Victor เมื่อ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๐๔ ในภาพยนตร์ Elvis ร้องเพลงนี้ให้คุณยายของนางเอกฟังในวันเกิด พร้อมมอบกล่องดนตรีที่เล่นเพลงนี้ (ตามที่ Songfacts เล่า) ซิงเกิลขึ้นอันดับ ๑ ในอังกฤษ ๔ สัปดาห์ในปี ๒๕๐๕ และอันดับ ๒ ใน Billboard Hot 100 ของสหรัฐฯ รองจาก "Peppermint Twist" ของ Joey Dee and the Starliters

ลองฟังเวอร์ชันต้นฉบับจากช่องทางการของศิลปินเอง

▶

อย่าฮีบหลงใจ๋

ความคิดแรกของเพลงคือคำเตือนจากคนที่รู้จักโลก ว่าอย่าด่วนหลงรักเร็วเกินไป วรรคเปิดของเพลงคือ "Wise men say, only fools rush in" (Hugo Peretti, Luigi Creatore และ George David Weiss, "Can't Help Falling in Love", ๒๕๐๔) ซึ่งเป็นวรรคที่คนจำได้ทันที

ภาษาเมืองมีคำให้เล่าความคิดนี้ครบ คน ฅ฿นฯ ที่ ฮู้ รู้ คือคนที่เข้าใจ ทราบ ส่วนคำห้ามคือ อย่า อยฯา และ ฮีบ รีปฯ คือรีบ ด่วน เร่ง ส่วน หลงใจ๋ ห฿ลฯงไจ พจนานุกรมอธิบายว่า จิตใจโน้มเอียงไปทางใดทางหนึ่ง เผลอใจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: คนฮู้ว่า อย่าฮีบหลงใจ๋

ห้ามใจ๋บ่ได้

ความคิดที่สองคือหัวใจของเพลง ผู้ร้องรู้คำเตือนทุกอย่าง แต่ห้ามใจไม่ได้ ชื่อเพลงเองคือ "Can't Help Falling in Love" ภาษาเมืองใช้ ห้าม ห้ามฯ ที่พจนานุกรมแปลว่า บอกให้เว้นหรือหยุดกระทำ ยับยั้ง ประกอบกับ ใจ๋ ไจ ที่แปลได้ทั้งหัวใจและสิ่งที่รู้สึกนึกคิด และ บ่ได้ บได้ คือไม่ได้

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ห้ามใจ๋บ่ได้ หลงใจ๋ฮักตั๋ว

ในพจนานุกรมมีคำตรงข้ามที่น่าสนใจ คือ ตั๋ดใจ๋ ตัดฯไจ ซึ่งแปลว่า หักใจ ห้ามใจไม่ให้คิดในเหตุที่เกิดขึ้น หรือตกลงใจ ถ้า "ตั๋ดใจ๋" คือการห้ามใจสำเร็จ เพลงนี้ก็คือเรื่องของคนที่ห้ามใจไม่สำเร็จ

เปิ้น กับ ตั๋ว: คำเรียกกันของคนสนิท

ภาษาเมืองมีคำเรียกตัวเองและอีกฝ่ายสำหรับคนสนิทโดยเฉพาะ พจนานุกรมอธิบายว่า เปิ้น เพิ่นฯ เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๑ ใช้เฉพาะผู้ใกล้ชิดสนิทสนม เช่น เพื่อนสนิทหรือสามีภรรยา ส่วน ตั๋ว ต฿วฯ เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๒ ใช้กับเพื่อนสนิทหรือคู่รัก พจนานุกรมยกตัวอย่างว่า เพื่อนสนิทใช้ "เปิ้น–ตั๋ว" ภรรยาใช้กับสามีได้ทั้ง "เปิ้น–ตั๋ว" และ "เปิ้น–อ้าย"

อ้าย อ้ายฯ ในพจนานุกรมคือคำที่ชายใช้แทนตนเองเมื่อพูดกับผู้ที่อายุน้อยกว่า และ น้อง น้อฯง ใช้เรียกผู้ที่อายุน้อยกว่า สองคำนี้จึงเป็นคู่ที่ใช้ในโวหารแอ่วสาวด้วย (ดูหัวข้อเปรียบเทียบด้านล่าง) ส่วนคนรักเรียกว่า ตี้ฮัก ที่รักฯ ตรงตัวว่า คนรัก หรืออันเป็นที่รัก และ แปง แพงฯ ใช้บอกว่าสูงค่า เป็นที่รัก

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: เปิ้นฮักตั๋ว (คนสนิทใช้พูดกัน) หรือ อ้ายฮักน้อง (ชายพูดกับผู้อายุน้อยกว่า)

อยู่ตวยกั๋นได้ก่อ

ความคิดที่สามคือคำถามเบา ๆ ว่า ขออยู่ข้างกันได้ไหม เพลงถามด้วยท่าทีถ่อมตัว ไม่ได้บอกเป็นคำสั่ง ภาษาเมืองใช้ อยู่ อยฯู่ ที่แปลว่า ไม่ไปจาก พัก อาศัย กับ ตวย ทวฯยฯ ที่แปลว่า ตาม ติดตาม พร้อม ด้วย ส่วนคำถาม "ได้ไหม" ใช้ ได้ ได้ ตามตัวอย่างในพจนานุกรมที่ว่า "ไปได้ก่อ" แปลว่า ไปได้ไหม

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: อ้ายอยู่ตวยตั๋วได้ก่อ

ปั๋นมือ ปั๋นใจ๋

ความคิดที่สี่คือการมอบทั้งหมดให้อีกฝ่าย เพลงเล่าด้วยภาพของมือและชีวิต วรรคสั้นที่คนจำได้คือ "Take my hand, take my whole life too" (Hugo Peretti, Luigi Creatore และ George David Weiss, ๒๕๐๔)

ภาษาเมืองใช้ ปั๋น ปันฯ แปลว่า ให้ แบ่งให้ ซึ่งมีคำเหมือนคือหื้อ มือ มื คืออวัยวะที่ปลายแขน และ ตึงหม๋ด ทึงฯห฿มฯด คือทั้งหมด พจนานุกรมไม่มีคำว่า "ชีวิต" ให้ใช้ เราจึงให้ภาพของ "ใจ๋" แทนความหมายว่าให้ทั้งตัวทั้งใจ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ปั๋นมือ ปั๋นใจ๋ ตึงหม๋ด

ตวยกั๋นไป แน่แต๊

ความคิดสุดท้ายคือความรู้สึกว่าบางอย่างถูกลิขิตไว้แล้ว เพลงเปรียบกับสายน้ำที่ไหลไปหาทะเลอย่างแน่นอน ภาษาเมืองเรียกแม่น้ำว่า น้ำแม่ นาฯแม่ ซึ่งพจนานุกรมแปลว่า ลำน้ำขนาดใหญ่ที่เป็นที่รวมของลำธารหลายสาย ไป ไพ คือเคลื่อนออกจากที่ อย่าง อยฯางฯ คือแบบ ทำนอง แน่ แน่ คือจริง แท้ ไม่พลาด และ แต๊ แท้ คือแท้ จริง

พจนานุกรมไม่มีคำกริยาที่แปลว่า "ไหล" แบบน้ำไหล (มีเพียง "ไหลน้ำ" ที่หมายถึงปล่อยของให้ลอยไปตามน้ำ) กับคำว่า "ทะเล" เราจึงเก็บทั้งสองคำไว้เป็นคำไทย

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ใจ๋ตวยตั๋วไป อย่างน้ำแม่ แน่แต๊

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และควรให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจอีกครั้ง

คำว่าฮัก ไม่ได้มีความหมายเดียว

พจนานุกรมให้ความหมายของ ฮัก ไว้หลายชั้น นอกจากกริยาว่ารักแล้ว ยังเป็นชื่อไม้พุ่มที่ดอกใช้ร้อยพวงมาลัย ชื่อต้นรักที่น้ำยางเรียกว่า "น้ำฮัก" ใช้ทาลงพื้น และชื่อกว่างชนิดหนึ่ง (กว่างฮัก) ส่วนคำประกอบมีทั้ง ฮักแต๊ รักฯแท้ รักแท้ รักจริง และ ฮักแปง รักฯแพงฯ รักมาก ๆ รักสนิท อ่านเรื่องกว่างเพิ่มได้ที่ กว่างล้านนา

เทียบกับคำอู้บ่าวอู้สาว: บอกรักสองแบบ

คำอู้บ่าวอู้สาว คือโวหารที่หนุ่มสาวล้านนาใช้พรอดรักยามแอ่วสาว มีสิ่งที่เหมือนกับเพลงนี้อยู่ เพราะหนุ่มในบทแรกก็ขออนุญาตก่อนอย่างถ่อมตัว ขอนั่ง "สักศอกสักวา" และพร้อมลุกให้ถ้าคนรักของสาวมา ไม่ต่างจากผู้ร้องในเพลงที่ถามว่าขออยู่ข้างกันได้ไหม

ที่ต่างกันคือ วิธีบอก เพลงของ Elvis บอกความรู้สึกตรง ๆ ว่าห้ามใจไม่ได้ ส่วนโวหารแอ่วสาวเล่นกับปฏิภาณ สาวติพลูของตัวเองว่าไม่หอมเพื่อให้หนุ่มต้องฉลาดตอบ ค่าวก้อมตัวอย่างในพจนานุกรมเล่าความรักเป็นภาพว่า "พี่แอบฮักน้อง ลักจองในใจ๋" แล้วเก็บไว้ในหัวใจ ส่วนคำเรียก อ้าย กับ น้อง ที่หนุ่มสาวใช้ในโวหารเหล่านี้ ก็เป็นคู่เดียวกับที่อธิบายไว้ข้างบน

ผู้อ่านจึงเห็นได้สองแบบ แบบหนึ่งพูดว่า "ห้ามใจไม่ได้" อีกแบบหนึ่งพูดว่า "ขอนั่งสักศอกสักวา" ทั้งสองอย่างเป็นความรักที่ถ่อมตัวพอ ๆ กัน แต่ต่างกันที่ระยะห่างระหว่างคำกับใจ

สรุป

• ฮัก คือรักตามพจนานุกรม ใช้ได้ทั้งพ่อแม่รักลูกและหนุ่มสาวรักกัน
• ห้ามใจ๋บ่ได้ คือห้ามใจไม่ได้ ตรงข้ามกับ ตั๋ดใจ๋ ที่แปลว่าหักใจ
• เปิ้น และ ตั๋ว เป็นคำเรียก "ฉัน" และ "เธอ" ของคนสนิทและคู่รัก
• ปั๋น คือให้ ตวย คือตาม ด้วย แน่แต๊ คือแน่แท้
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงวอทอะวันเดอร์ฟูลเวิลด์ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ฮัก ฮักแต๊ ฮักแปง ตี้ฮัก แปง หลงใจ๋ ตั๋ดใจ๋ ห้าม ใจ๋ บ่ได้ ฮีบ ง่าว ฮู้ คน อย่า ตั๋ว เปิ้น อ้าย น้อง อยู่ ตวย ได้ ปั๋น มือ ตึงหม๋ด ไป น้ำแม่ อย่าง แน่ แต๊
• วิกิพีเดีย. Can't Help Falling in Love และ Plaisir d'amour (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• American Songwriter. Who Wrote "Can't Help Falling in Love"?
• Songfacts. Can't Help Falling In Love by Elvis Presley
• Elvis Presley (ช่องทางการ, ElvisPresleyVEVO). Can't Help Falling In Love (Official Audio). YouTube
• บทความ คำอู้บ่าวอู้สาว, กว่างล้านนา, เพลงมายเวย์ ของมรดกล้านนา