
ภาพ: Takeaway / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
คำเมือง ๒๐ คำที่ไม่เหมือนไทยกลาง: เริ่มจากคำเหล่านี้
คนไทยภาคกลางฟังคำเมืองแล้วเข้าใจได้หลายคำ แต่ก็มีบางคำที่ฟังแล้วงง ว่าทำไมไม่เหมือนที่คุ้น บทความนี้รวม คำเมืองไม่เหมือนไทยกลาง ๒๐ คำ ที่ควรรู้ก่อน แล้วแยกเป็น ๓ แบบ คือ ต่างแค่เสียง คนละคำ และ คำเดียวกันแต่ความหมายต่าง เทียบกับภาษาไทยกลางเท่านั้น
เริ่มจากคำที่ใช้บ่อยที่สุดคำหนึ่ง อู้ อู้ (คำเมืองอ่านว่า อู้) พจนานุกรมอธิบายว่า "พูด คุย เจรจา" ไทยกลางพูดว่า "พูด" แต่คนเมืองพูดว่า "อู้"
คอลัมน์ "ไทยกลาง" ในตารางด้านล่างเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ได้มาจากพจนานุกรม ส่วนความหมายของคำเมืองทุกคำมาจาก พจนานุกรมมรดกล้านนา
๓ แบบของความต่าง
- ต่างแค่เสียง คือคำเดียวกับไทยกลาง แต่ออกเสียงอีกแบบ เช่น กิน เป็น กิ๋น
- คนละคำ คือคำเมืองใช้คำอื่นสำหรับความหมายเดียวกัน เช่น พูด เป็น อู้
- คำเดียวกันแต่ความหมายต่าง คือหน้าตาเหมือนคำไทยกลาง แต่คนเมืองใช้ในความหมายอื่น เช่น จะไป ที่แปลว่า อย่า
แบบที่ ๑ คำเดียวกัน ต่างแค่เสียง (๕ คำ)
กลุ่มนี้ง่ายที่สุด เพราะรู้ไทยกลางอยู่แล้วก็เดาได้ แค่เปลี่ยนเสียงตามกฎ เช่น ร เป็น ฮ และเสียงวรรณยุกต์ที่ต่างไป (อ่านกฎเสียงทั้งหมดที่ กฎเสียงคำเมือง)
| คำเมือง | อักษรล้านนา | ไทยกลาง | ความหมาย (ตามพจนานุกรม) |
|---|---|---|---|
| กิ๋น | กินฯ | กิน | กิน กลืน เคี้ยว หรือดื่มเข้าไป เช่น กิ๋นเข้า = กินข้าว |
| ฮู้ | รู้ | รู้ | เข้าใจ แจ้ง ทราบ |
| ฮ้อน | ร้อฯร | ร้อน | ร้อน กระวนกระวาย รีบเร่ง |
| ต๋ำ | ตำ | ตำ | ตำด้วยสาก เช่น ต๋ำน้ำพิก = ตำน้ำพริก และยังแปลว่า กระแทก ชน เช่น รถต๋ำกั๋น = รถชนกัน |
| กึ๊ด | คึดฯ | คิด | คิด คำนึง |
นอกจากตำด้วยสาก พจนานุกรมบอกว่า ต๋ำ ยังหมายถึง กระแทก ชน ทิ่ม แทง ได้ด้วย เช่น "รถต๋ำกั๋น" แปลว่ารถชนกัน
แบบที่ ๒ คนละคำ (๑๐ คำ)
กลุ่มนี้ต้องจำเป็นคำ ๆ เพราะเดาจากไทยกลางไม่ได้ แต่ทุกคำใช้ทุกวัน
| คำเมือง | อักษรล้านนา | ไทยกลางใช้ | ความหมาย (ตามพจนานุกรม) |
|---|---|---|---|
| อู้ | อู้ | พูด | พูด คุย เจรจา |
| ผ่อ | ผํอฯ | ดู | ดู มอง ดูแล |
| ล่น | ล่฿นฯ | วิ่ง | วิ่ง คือเคลื่อนไปโดยก้าวขาอย่างเร็ว |
| ละอ่อน | ลอ่อฯร | เด็ก | เด็ก (พจนานุกรมว่าเพี้ยนมาจาก ลูกอ่อน) |
| อะหยัง | อหัยฯง | อะไร | อะไร สิ่งไหน |
| บ่ | บ | ไม่ | ใช้นำหน้ากริยาให้เป็นปฏิเสธ เช่น บ่กิ๋น = ไม่กิน |
| ปิ๊ก | พิกฯ | กลับ | กลับ คืน |
| ม่วน | ม่วฯร | สนุก | พอใจ เพลิดเพลิน ไพเราะ สนุก สะดวก |
| แอ่ว | แอ่วฯ | เที่ยว | เที่ยว ไปเที่ยว ท่องเที่ยว |
| เยียะ | เยยฯะ | ทำ | ทำ สร้าง ประดิษฐ์ (ยะ ก็ว่า) |
แต่ละคำอ่านต่อได้ที่บทของมัน: คำกริยาคำเมือง (อู้ ผ่อ ล่น ปิ๊ก เยียะ) · คำปฏิเสธคำเมือง (บ่) · ถามแบบคนเมือง (อะหยัง) · ละอ่อน (เด็กและคำเรียกเด็ก) · อู้กำเมือง (คำเรื่องการพูด)
แบบที่ ๓ คำเดียวกัน แต่ความหมายต่าง (๕ คำ)
กลุ่มนี้ระวังที่สุด เพราะฟังแล้วคิดว่ารู้ แต่ที่จริงคนเมืองหมายถึงอีกอย่าง
| คำเมือง | อักษรล้านนา | ไทยกลางคุ้นว่า | ในคำเมือง (ตามพจนานุกรม) |
|---|---|---|---|
| จิ๊น | ชิ้นฯ | ชิ้น (ชิ้นหนึ่งของสิ่งของ) | เนื้อ เช่น จิ๊นควาย = เนื้อควาย |
| แป๋ง | แปลฯง | แปลง (เปลี่ยนรูป) | ทำ สร้าง ประดิษฐ์ |
| จะไป | จะไพ | จะเดินทางไป | อย่า เช่น จะไปผ่อ = อย่าดู |
| ซาว | ซาวฯ | ซาวข้าว คือล้างข้าว | ยี่สิบ (และยังแปลว่า ล้างข้าว เหมือนไทยกลาง) |
| บ่าว | บ่าฯวฯ | คนรับใช้ชาย | ชายโสด หนุ่มที่ยังไม่ได้แต่งงาน |
ได้ยินคนเมืองพูดว่า "จะไปผ่อ" อย่าเข้าใจว่าชวนไปดู พจนานุกรมบอกว่าแปลว่า อย่าดู อ่านเรื่องนี้เต็ม ๆ ได้ที่ จะไป แปลว่า อย่า
คำอื่น ๆ ในแบบนี้ยังมีอีกมาก รวมไว้ที่ คำเมืองที่คนกลางเข้าใจผิด โดยเฉพาะ เวลาและตัวเลข (ซาว) และ คำเรียกคน (บ่าว) และ เรื่องอาหาร (จิ๊น)
ลองปัดดู: คำไหนเป็นแบบไหน
ปัดการ์ดไปทางขวาถ้าเป็นคำเดียวกันที่ต่างแค่เสียง ปัดไปทางซ้ายถ้าเป็นคนละคำ หรือกดปุ่มที่สามถ้าเป็นคำเดียวกันแต่ความหมายต่าง ครบ ๒๐ คำแล้วดูคะแนนและคำที่ควรทบทวนได้
สรุป
- คำเมืองที่ต่างจากไทยกลางมี ๓ แบบ: ต่างแค่เสียง (กิ๋น ฮู้ ฮ้อน ต๋ำ กึ๊ด) คนละคำ (อู้ ผ่อ ล่น ละอ่อน อะหยัง บ่ ปิ๊ก ม่วน แอ่ว เยียะ) และ ความหมายต่าง (จิ๊น แป๋ง จะไป ซาว บ่าว)
- กลุ่มที่ต้องระวังที่สุดคือกลุ่มที่ ๓ เพราะหน้าตาเหมือนไทยกลาง
- ความหมายของคำเมืองมาจากพจนานุกรมมรดกล้านนา ส่วนคำไทยกลางที่เทียบให้เป็นความรู้ทั่วไป
- ถ้าอยากไปต่อ เริ่มที่ คำกริยาคำเมือง และ คำเมืองที่คนเหนือชอบฟัง
ค้นคำเหล่านี้ทั้งหมดได้ที่ พจนานุกรมมรดกล้านนา
แหล่งอ้างอิง
ฝึกคำจากบทความนี้
ลองเล่นบัตรคำ 20 คำจากบทความนี้ จำคำล้านนาให้แม่นขึ้น
ค้นหาคำว่า "อู้" ในพจนานุกรมมรดกล้านนา
🎯 ทดสอบคำในบทความนี้ทายคำล้านนาจากบทความ 20 คำ จำได้แค่ไหน?


