มรดกล้านนา

🌐 Read in English

กะปิหลายชนิดวางขายในชามและถุงพลาสติก มีป้ายราคาปักอยู่ ที่ตลาดวโรรส เชียงใหม่

ภาพ: Takeaway / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

คำเมือง ๒๐ คำที่ไม่เหมือนไทยกลาง: เริ่มจากคำเหล่านี้

คนไทยภาคกลางฟังคำเมืองแล้วเข้าใจได้หลายคำ แต่ก็มีบางคำที่ฟังแล้วงง ว่าทำไมไม่เหมือนที่คุ้น บทความนี้รวม คำเมืองไม่เหมือนไทยกลาง ๒๐ คำ ที่ควรรู้ก่อน แล้วแยกเป็น ๓ แบบ คือ ต่างแค่เสียง คนละคำ และ คำเดียวกันแต่ความหมายต่าง เทียบกับภาษาไทยกลางเท่านั้น

เริ่มจากคำที่ใช้บ่อยที่สุดคำหนึ่ง อู้ อู้ (คำเมืองอ่านว่า อู้) พจนานุกรมอธิบายว่า "พูด คุย เจรจา" ไทยกลางพูดว่า "พูด" แต่คนเมืองพูดว่า "อู้"

อู้
อู้
ก.พูด, คุย, เจรจา; ปาก,อู้จ๋า ก็ว่า
ดูในพจนานุกรมมรดกล้านนา →

คอลัมน์ "ไทยกลาง" ในตารางด้านล่างเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ได้มาจากพจนานุกรม ส่วนความหมายของคำเมืองทุกคำมาจาก พจนานุกรมมรดกล้านนา

๓ แบบของความต่าง

  • ต่างแค่เสียง คือคำเดียวกับไทยกลาง แต่ออกเสียงอีกแบบ เช่น กิน เป็น กิ๋น
  • คนละคำ คือคำเมืองใช้คำอื่นสำหรับความหมายเดียวกัน เช่น พูด เป็น อู้
  • คำเดียวกันแต่ความหมายต่าง คือหน้าตาเหมือนคำไทยกลาง แต่คนเมืองใช้ในความหมายอื่น เช่น จะไป ที่แปลว่า อย่า

แบบที่ ๑ คำเดียวกัน ต่างแค่เสียง (๕ คำ)

กลุ่มนี้ง่ายที่สุด เพราะรู้ไทยกลางอยู่แล้วก็เดาได้ แค่เปลี่ยนเสียงตามกฎ เช่น ร เป็น ฮ และเสียงวรรณยุกต์ที่ต่างไป (อ่านกฎเสียงทั้งหมดที่ กฎเสียงคำเมือง)

คำเมือง อักษรล้านนา ไทยกลาง ความหมาย (ตามพจนานุกรม)
กิ๋น กินฯ กิน กิน กลืน เคี้ยว หรือดื่มเข้าไป เช่น กิ๋นเข้า = กินข้าว
ฮู้ รู้ รู้ เข้าใจ แจ้ง ทราบ
ฮ้อน ร้อฯร ร้อน ร้อน กระวนกระวาย รีบเร่ง
ต๋ำ ตำ ตำ ตำด้วยสาก เช่น ต๋ำน้ำพิก = ตำน้ำพริก และยังแปลว่า กระแทก ชน เช่น รถต๋ำกั๋น = รถชนกัน
กึ๊ด คึดฯ คิด คิด คำนึง
💡 เกร็ดความรู้
ต๋ำ ไม่ได้มีแค่ตำน้ำพริก
นอกจากตำด้วยสาก พจนานุกรมบอกว่า ต๋ำ ยังหมายถึง กระแทก ชน ทิ่ม แทง ได้ด้วย เช่น "รถต๋ำกั๋น" แปลว่ารถชนกัน

แบบที่ ๒ คนละคำ (๑๐ คำ)

กลุ่มนี้ต้องจำเป็นคำ ๆ เพราะเดาจากไทยกลางไม่ได้ แต่ทุกคำใช้ทุกวัน

คำเมือง อักษรล้านนา ไทยกลางใช้ ความหมาย (ตามพจนานุกรม)
อู้ อู้ พูด พูด คุย เจรจา
ผ่อ ผํอฯ ดู ดู มอง ดูแล
ล่น ล่฿นฯ วิ่ง วิ่ง คือเคลื่อนไปโดยก้าวขาอย่างเร็ว
ละอ่อน ลอ่อฯร เด็ก เด็ก (พจนานุกรมว่าเพี้ยนมาจาก ลูกอ่อน)
อะหยัง อหัยฯง อะไร อะไร สิ่งไหน
บ่ บ ไม่ ใช้นำหน้ากริยาให้เป็นปฏิเสธ เช่น บ่กิ๋น = ไม่กิน
ปิ๊ก พิกฯ กลับ กลับ คืน
ม่วน ม่วฯร สนุก พอใจ เพลิดเพลิน ไพเราะ สนุก สะดวก
แอ่ว แอ่วฯ เที่ยว เที่ยว ไปเที่ยว ท่องเที่ยว
เยียะ เยยฯะ ทำ ทำ สร้าง ประดิษฐ์ (ยะ ก็ว่า)

แต่ละคำอ่านต่อได้ที่บทของมัน: คำกริยาคำเมือง (อู้ ผ่อ ล่น ปิ๊ก เยียะ) · คำปฏิเสธคำเมือง (บ่) · ถามแบบคนเมือง (อะหยัง) · ละอ่อน (เด็กและคำเรียกเด็ก) · อู้กำเมือง (คำเรื่องการพูด)

แบบที่ ๓ คำเดียวกัน แต่ความหมายต่าง (๕ คำ)

กลุ่มนี้ระวังที่สุด เพราะฟังแล้วคิดว่ารู้ แต่ที่จริงคนเมืองหมายถึงอีกอย่าง

คำเมือง อักษรล้านนา ไทยกลางคุ้นว่า ในคำเมือง (ตามพจนานุกรม)
จิ๊น ชิ้นฯ ชิ้น (ชิ้นหนึ่งของสิ่งของ) เนื้อ เช่น จิ๊นควาย = เนื้อควาย
แป๋ง แปลฯง แปลง (เปลี่ยนรูป) ทำ สร้าง ประดิษฐ์
จะไป จะไพ จะเดินทางไป อย่า เช่น จะไปผ่อ = อย่าดู
ซาว ซาวฯ ซาวข้าว คือล้างข้าว ยี่สิบ (และยังแปลว่า ล้างข้าว เหมือนไทยกลาง)
บ่าว บ่าฯวฯ คนรับใช้ชาย ชายโสด หนุ่มที่ยังไม่ได้แต่งงาน
⚠️ ข้อควรระวัง
จะไป แปลว่า อย่า
ได้ยินคนเมืองพูดว่า "จะไปผ่อ" อย่าเข้าใจว่าชวนไปดู พจนานุกรมบอกว่าแปลว่า อย่าดู อ่านเรื่องนี้เต็ม ๆ ได้ที่ จะไป แปลว่า อย่า

คำอื่น ๆ ในแบบนี้ยังมีอีกมาก รวมไว้ที่ คำเมืองที่คนกลางเข้าใจผิด โดยเฉพาะ เวลาและตัวเลข (ซาว) และ คำเรียกคน (บ่าว) และ เรื่องอาหาร (จิ๊น)

ลองปัดดู: คำไหนเป็นแบบไหน

ปัดการ์ดไปทางขวาถ้าเป็นคำเดียวกันที่ต่างแค่เสียง ปัดไปทางซ้ายถ้าเป็นคนละคำ หรือกดปุ่มที่สามถ้าเป็นคำเดียวกันแต่ความหมายต่าง ครบ ๒๐ คำแล้วดูคะแนนและคำที่ควรทบทวนได้

สรุป

  • คำเมืองที่ต่างจากไทยกลางมี ๓ แบบ: ต่างแค่เสียง (กิ๋น ฮู้ ฮ้อน ต๋ำ กึ๊ด) คนละคำ (อู้ ผ่อ ล่น ละอ่อน อะหยัง บ่ ปิ๊ก ม่วน แอ่ว เยียะ) และ ความหมายต่าง (จิ๊น แป๋ง จะไป ซาว บ่าว)
  • กลุ่มที่ต้องระวังที่สุดคือกลุ่มที่ ๓ เพราะหน้าตาเหมือนไทยกลาง
  • ความหมายของคำเมืองมาจากพจนานุกรมมรดกล้านนา ส่วนคำไทยกลางที่เทียบให้เป็นความรู้ทั่วไป
  • ถ้าอยากไปต่อ เริ่มที่ คำกริยาคำเมือง และ คำเมืองที่คนเหนือชอบฟัง

ค้นคำเหล่านี้ทั้งหมดได้ที่ พจนานุกรมมรดกล้านนา

แหล่งอ้างอิง

ฝึกคำจากบทความนี้

ลองเล่นบัตรคำ 20 คำจากบทความนี้ จำคำล้านนาให้แม่นขึ้น

ค้นหาคำว่า "อู้" ในพจนานุกรมมรดกล้านนา

🎯 ทดสอบคำในบทความนี้ทายคำล้านนาจากบทความ 20 คำ จำได้แค่ไหน?

📝 ลองเขียนคำเมืองบนกระดาน แล้วแชร์ให้เพื่อน →

บทความที่เกี่ยวข้อง

ผู้คนเดินเที่ยวถนนคนเดินวันอาทิตย์ในเมืองเชียงใหม่ สองข้างทางเป็นแผงขายของ

คำกริยาคำเมืองที่ใช้ทุกวัน: กิ๋น ย่าง ผ่อ อู้ หัน ฮู้

15 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

เรียนคำกริยาคำเมืองที่ใช้ทุกวันกว่า ๖๐ คำจากพจนานุกรม ตั้งแต่ กิ๋น ย่าง ผ่อ อู้ หัน ถึง จ่าย ปั๋น พร้อมวิธีปฏิเสธด้วย บ่ ถามด้วย ก่อ กา และ…

หญิงผูกโบว์ขาวรดน้ำพระพุทธรูปที่ประดับดอกไม้ในวันสงกรานต์ มองจากด้านหลัง

จะไป แปลว่า อย่า: ประโยคห้ามแบบคนเมือง ครบทุกคำในพจนานุกรม

15 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

คำเมือง จะไป แปลว่า อย่า เรียนประโยคห้ามแบบคนเมืองครบทุกคำในพจนานุกรม ตั้งแต่ จะไปกิ๋น จะไปฟั่ง จะไปขี้จุ๋ ถึง จะไปไปไปไป พร้อมบทสนทนาและแบ…

ถาดอาหารเหนือ มีน้ำพริกอ่อง น้ำพริกหนุ่ม แกงฮังเล ไส้อั่ว แคบหมู และผักสดวางบนใบตอง

กิ๋นล้ำกิ๋นลำ: เฉลย ๙๙ เมนูอาหารเหนือ และคำเมืองในเพลง

13 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

เฉลยอาหารเหนือครบ ๙๙ เมนูในเพลงกิ๋นล้ำกิ๋นลำ พร้อมอักษรล้านนาและความหมายจากพจนานุกรม และเรียนคำเมือง กิ๋น ลำ หื้อ แล่ ม่วนแต๊ จากท่อนฮุก

ทิวเขาป่าเขียวใต้ท้องฟ้าสีฟ้าสด มีเมฆขาวเป็นก้อนลอยอยู่เหนือยอดเขา

เพลงวอทอะวันเดอร์ฟูลเวิลด์: เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

19 ตุลาคม 2569 เรียนภาษาล้านนา

เพลง What a Wonderful World ของ Louis Armstrong ถ้าเป็นคนเมืองจะอู้ว่าอย่างไร เรียนคำเมืองเรื่องสีเขียว แดง ขาว เมฆ ละอ่อน และคำว่างามแต๊ เ…

↑

↑ ↓ เลือก · Enter เปิด · Esc ปิด