เพลงพี่สาวครับ: เรียนคำเมืองจากเพลงของจรัล มโนเพ็ชร

เพลงพี่สาวครับ ของ จรัล มโนเพ็ชร เป็นเพลงหนุ่มน้อยที่ทักทายและสารภาพรักกับรุ่นพี่ผู้หญิง เนื้อเพลงผสมภาษาไทยกลางกับคำเมืองง่าย ๆ ที่ฟังครั้งเดียวก็จำได้ โดยเฉพาะคำเรียกพี่สาวว่า ปี้ พี่ (คำเมืองอ่านว่า ปี้) บทความนี้ใช้เพลงเป็นตัวอย่างสอนคำเรียกขาน พี่ น้อง อ้าย และคำเล็ก ๆ อย่าง ก่อ บ่ ที่ทำให้ประโยคเป็นเสียงเมือง

บทความนี้เป็นตอนหนึ่งของชุด เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงยกเนื้อร้องมาเป็นวรรคสั้น ๆ เท่าที่จำเป็นต่อการอธิบาย แล้วชวนไปฟังเพลงเต็มจากช่องทางการ

ฟังเพลงก่อน

ตามรายชื่อผลงานของจรัลในวิกิพีเดีย เพลงพี่สาวครับอยู่ในชุด โฟล์คซองคำเมือง ชุดที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๑๙) ซึ่งวิกิพีเดียนับเป็นผลงานชุดแรกอย่างไม่เป็นทางการ และมีอยู่ในชุด โฟล์คซองคำเมือง ชุดอมตะ (พ.ศ. ๒๕๒๐) อีกครั้ง บอน บอระเพ็ด (ผู้จัดการออนไลน์, ๒๕๕๕) ก็จัดเพลงนี้ไว้ในชุดอมตะ ร่วมกับ สาวมอเตอร์ไซค์ และ ของกิ๋นคนเมือง

▶

วิดีโอทางการจากช่อง Nititad AOA Official ลองฟังหนึ่งรอบ แล้วอ่านต่อ

เรื่องในเพลง และที่มาของเพลง

ผู้ร้องเป็นหนุ่มน้อยที่ทักทายรุ่นพี่ผู้หญิงอย่างสุภาพ ถามว่ายังจำน้องชายคนนี้ได้ไหม แล้วเล่าว่าตอนนี้เป็นหนุ่มแล้ว มีแม่หญิงมาตามจีบ เมื่อสองสามปีก่อนเขายังเด็กและซน เธอรักเขาเหมือนน้อง แต่ตอนนี้เขารักเธอจริงจัง และไม่อยากเป็นน้องอีกต่อไป นี่คือการสรุปความด้วยคำของเรา

งานวิจัยของ กฤติน วงศ์ถริชา และคณะ (๒๕๖๑) จากมหาวิทยาลัยกรุงเทพ จัดเพลงนี้เป็นเพลงแนวคันทรีเบา ๆ ที่ใช้ภาษาเหนือพื้นเมืองง่าย ๆ เล่าความเขินของชายหนุ่มที่แอบชอบรุ่นพี่ผู้หญิง บอน บอระเพ็ด (๒๕๕๕) เล่าว่าจรัลแต่งจากเรื่องของเพื่อน ๆ ในวิทยาลัย เป็นเพลงในกลุ่มกองเชียร์ก่อนจะปรับทำนองให้ฟังง่ายขึ้น และจรัลเองบอกว่าแต่งเพื่อความสนุกสนาน แต่สุดท้ายกลายเป็นเพลงดังอมตะ

ปี้ อ้าย น้อง: คำเรียกพี่น้องในคำเมือง

เพลงเปิดด้วยวรรคทักทายที่ใช้คำเรียกขานทันที

สวัสดีครับปี้ครับ — พี่สาวครับ, คำร้อง/ทำนอง: จรัล มโนเพ็ชร

ปี้ ตามพจนานุกรมคือ พี่ ใช้เรียกหญิงที่มีอายุมากกว่า ส่วนชายที่มีอายุมากกว่าเรียก อ้าย อ้ายฯ (คำเมืองอ่านว่า อ้าย) คำเรียกขานในเพลงจึงต้องดูเพศและอายุของคนที่เราพูดด้วย

คำว่า ปี้สาว ที่ร้องในเพลงไม่ได้เป็นคำตั้งในพจนานุกรม เราอ่านว่า พี่ผู้หญิง คือ ปี้ บวก สาว ส่วนเรื่องคำเรียกญาติอื่น ๆ อ่านต่อที่ คำเรียกญาติคำเมือง

คำเมืองในแต่ละวรรค

เนื้อเพลงสั้นแต่มีคำเมืองที่ควรเรียนอยู่หลายคำ วรรคที่ยกมาอธิบายมีสามวรรค

จำน้องชายคนนี้ได้ก่อ — พี่สาวครับ, คำร้อง/ทำนอง: จรัล มโนเพ็ชร

ก่อ กํอฯ (คำเมืองอ่านว่า ก่อ) ที่ท้ายประโยคทำให้เป็นประโยคคำถาม พจนานุกรมยกตัวอย่างว่า ไปก่อ แปลว่า ไปไหม ดังนั้นวรรคนี้แปลว่า จำน้องชายคนนี้ได้ไหม ส่วน จำ ในคำเมืองคือ จ๋ำ จำ (คำเมืองอ่านว่า จ๋ำ) แปลว่า เก็บไว้ในสมอง นึกได้ ซึ่งเพลงเขียนตามไทยกลาง

จะฮักปี้บ่มีหน่าย — พี่สาวครับ, คำร้อง/ทำนอง: จรัล มโนเพ็ชร

ฮัก รักฯ (คำเมืองอ่านว่า ฮัก) แปลว่า รัก ตามพจนานุกรมหมายถึงห่วงใยผูกพันและชอบพออย่างเสน่หา บ่ ... หน่าย คือ ไม่ ... เบื่อ โดย หน่าย ห่นฯายฯ (คำเมืองอ่านว่า หน่าย) แปลว่า เบื่อ คลายจากความรัก ทั้งวรรคจึงแปลว่า จะรักพี่ไม่มีเบื่อ

บ่อยากเป๋นน้องจาย — พี่สาวครับ, คำร้อง/ทำนอง: จรัล มโนเพ็ชร

(แปลว่า ไม่อยากเป็นน้องอีกแล้ว) วรรคนี้มีคำเมืองรวมกันสามคำ ได้แก่ บ่ บ (คำเมืองอ่านว่า บ่ แปลว่า ไม่) เป๋น เปนฯ (คำเมืองอ่านว่า เป๋น แปลว่า เป็น รับสภาพ) และ น้อง เนื้อเพลงฉบับต่าง ๆ เขียน เป๋น บ้าง เป็น บ้าง ซึ่งเป็นเรื่องของการสะกด

พูดสุภาพแบบคนเมือง

ชายหนุ่มในเพลงปิดท้ายประโยคด้วย ครับ แบบไทยกลาง ซึ่งไม่เป็นคำตั้งในพจนานุกรมมรดกล้านนา ในคำเมืองมีคำลงท้ายแสดงความอ่อนน้อมอีกคำคือ เจ้า เจั้า (คำเมืองอ่านว่า เจ้า) พจนานุกรมอธิบายว่าเป็นคำลงท้ายประโยคเพื่อแสดงความอ่อนน้อม ปัจจุบันมักใช้เฉพาะเพศหญิง เช่น กิ๋นแล้วเจ้า แปลว่า กินแล้วค่ะ และยุคก่อนผู้ชายก็ใช้กับเจ้านายและพระเถระ

อ่านเรื่องคำลงท้ายครบชุดได้ที่ คำลงท้ายคำเมือง และเรื่องคำสุภาพที่แปลผิดบ่อยที่ คำเมืองเข้าใจผิดคำสุภาพ

สรุป

• เพลงพี่สาวครับของจรัล มโนเพ็ชร เล่าถึงหนุ่มน้อยที่ทักทายรุ่นพี่ผู้หญิงอย่างสุภาพและสารภาพว่าไม่อยากเป็นน้องอีกแล้ว
• ปี้ คือพี่ผู้หญิง อ้าย คือพี่ผู้ชาย น้อง คือผู้อายุน้อยกว่า คำเรียกขานในคำเมืองดูจากเพศและอายุของคนที่พูดด้วย
• คำที่ควรจำจากเพลง ได้แก่ ก่อ (ไหม) บ่ (ไม่) ยับ (จับ) ฮัก (รัก) หน่าย (เบื่อ) ละอ่อน (เด็ก)
• น้องจาย ในพจนานุกรมแปลว่า น้องเขย ไม่ใช่ น้องชาย และ ซน แก่น ในเพลงเป็นคำไทยกลางที่ความหมายต่างจากคำเมือง
• ถ้าอยากพูดสุภาพแบบคนเมือง ให้ใช้ เจ้า ปิดประโยค

ค้นคำเรียกขานเพิ่มเติมใน พจนานุกรมมรดกล้านนา และอ่านภาษาเกี้ยวพาราสีของหนุ่มสาวล้านนาที่ คำอู้บ่าวอู้สาว

อ่านต่อในชุดเดียวกัน: สาวมอเตอร์ไซค์ · สาวเชียงใหม่ · ของกิ๋นคนเมือง หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ ปี้, เอ้ย, ไหย้, อ้าย, น้อง, น้องจาย, ก่อ, ฮัก, หน่าย, ยับ, เมา และคำอื่นในบทความ
• Nititad AOA Official. (๒๕๕๘). พี่สาวครับ - จรัล มโนเพ็ชร (ภาพคอนเสิร์ต) I ราชาโฟล์คซองคำเมือง. YouTube (เนื้อร้องในคำอธิบายวิดีโอ)
• RMS Karaoke. พี่สาวครับ - จรัล มโนเพ็ชร (Lyric Video). YouTube (เนื้อร้องบนจอ ใช้ตรวจวรรคที่ยกมา)
• บอน บอระเพ็ด. (๒๕๕๕, ๔ เมษายน). โฟล์คซองคำเมือง ชุดอมตะ “อุ๊ยคำ-สาวมอเตอร์ไซค์-พี่สาวครับ” เพลงดังอมตะ ของ “จรัล มโนเพ็ชร”. ผู้จัดการออนไลน์
• กฤติน วงศ์ถริชา, ธรรญธร ปัญญโสภณ, ปีเตอร์ กัน และ ชัยฤทธิ์ ทองรอด. (๒๕๖๑). เนื้อหาและการสื่อความหมายของเพลงโฟล์คซองคำเมืองของ จรัล มโนเพ็ชร เพื่อกลุ่มผู้ฟังสมัยใหม่: กรณีศึกษาเพลง “พี่สาวครับ”. วารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์, ๘(๒), ๒๖๕–๒๗๙.
• วิกิพีเดีย. จรัล มโนเพ็ชร (รายชื่ออัลบั้มและเพลง ใช้เป็นแนวทาง)