เพลงวอทอะวันเดอร์ฟูลเวิลด์: เล่าความคิดของเพลงเป็นคำเมือง

เพลงวอทอะวันเดอร์ฟูลเวิลด์ (What a Wonderful World) เป็นเพลงสากลที่หลายคนรู้จักจากเสียงทุ้มแหบของ Louis Armstrong เล่าถึงคนคนหนึ่งที่มองรอบตัวแล้วเห็นว่าโลกใบนี้ช่างน่าอัศจรรย์ ทั้งต้นไม้ ดอกไม้ ท้องฟ้า เมฆ ผู้คน และเด็กเล็ก บทความนี้ลองตั้งคำถามว่า ถ้าเป็นคนเมือง จะอู้ความรู้สึกแบบนี้ว่าอย่างไร และได้คำเมืองเรื่องสีกับธรรมชาติติดมือไปหลายคำ

คำที่เหมาะกับเพลงนี้ที่สุดในพจนานุกรมคือ งามแต๊ งาแท้ (คำเมืองอ่านว่า งามแต๊) แปลว่า สวยจริง สวยยิ่ง สวยมาก

บทความนี้เป็นอีกตอนหนึ่งของชุด เพลงโลก อู้คำเมือง ในกลุ่ม เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม ต่อจากตอน เพลงมายเวย์ เพลงนี้ยังมีลิขสิทธิ์ เราจึงไม่แปลเนื้อเพลงทีละบรรทัด และอ้างถึงเนื้อเพลงเพียงวรรคสั้น ๆ สองวรรค สิ่งที่นำมาเล่าคือ ความคิด ของเพลง แล้วลองอู้ความคิดเหล่านั้นเป็นคำเมือง

เพลงนี้มาจากไหน

เพลงนี้แต่งโดย Bob Thiele และ George David Weiss ในสมัยนั้น Thiele ใช้ชื่อ "George Douglas" ในเครดิตเพลง วิกิพีเดียบันทึกว่าเขากลับมาใช้ชื่อจริงตั้งแต่ ๒๕๓๑ (ค.ศ. ๑๙๘๘) Thiele เป็นโปรดิวเซอร์ของค่าย ABC ส่วน Weiss เล่าว่าเขาเขียนเพลงนี้ให้ Armstrong โดยเฉพาะ พิพิธภัณฑ์บ้านหลุยส์ อาร์มสตรอง (Louis Armstrong House Museum) เล่าว่า Thiele คิดเพลงนี้ขึ้นเพราะเห็นสหรัฐฯ ในตอนนั้นแตกแยกกัน อยากได้ข้อความปลอบประโลมที่คนอย่าง Armstrong ร้องออกมาได้

แหล่งข้อมูลเล่าไม่ตรงกันเรื่องผู้ร้องคนแรกที่ถูกเสนอ Songfacts บอกว่าเพลงถูกเสนอให้ Tony Bennett ก่อนและเขาปฏิเสธ แต่วิกิพีเดียระบุว่า ริคกี้ ริคคาร์ดี (Ricky Riccardi) นักเขียนชีวประวัติ Armstrong โต้แย้งเรื่องนี้ ในบทความนี้จึงเล่าเพียงว่ามีผู้เล่าเรื่องนี้ต่างกัน

Armstrong อัดเสียงที่เมืองลาสเวกัส หลังจบการแสดงตอนเที่ยงคืน วิกิพีเดียและพิพิธภัณฑ์บ้านหลุยส์ อาร์มสตรองลงวันที่อัดว่า ๑๖ สิงหาคม ๒๕๑๐ (ค.ศ. ๑๙๖๗) ส่วน Songfacts ลงเป็น "April 16" แหล่งข้อมูลจึงไม่ตรงกัน เราเลือกตามสองแหล่งแรก พิพิธภัณฑ์ระบุว่าผู้เรียบเรียงดนตรีคือ Tommy Goodman

เพลงกลับมาดังอีกครั้งเพราะภาพยนตร์ Good Morning, Vietnam (๒๕๓๐ หรือ ค.ศ. ๑๙๘๗) ที่นำเพลงนี้ไปใช้ประกอบภาพสงคราม ซิงเกิลที่ออกใหม่ขึ้นถึงอันดับ ๓๒ ของ Billboard Hot 100 (พิพิธภัณฑ์บ้านหลุยส์ อาร์มสตรองลงว่าอันดับ ๓๓) วิกิพีเดียบันทึกว่าเวอร์ชันของ Armstrong เข้าหอเกียรติยศแกรมมี (Grammy Hall of Fame) ในปี ๒๕๔๒ (ค.ศ. ๑๙๙๙)

ลองฟังเวอร์ชันของ Armstrong จากช่องทางการของศิลปินเอง

▶

ต้นไม้เขียว ดอกไม้แดง

ความคิดแรกของเพลงคือการเริ่มจากสิ่งที่เห็นเบื้องหน้า คือต้นไม้สีเขียวกับดอกไม้สีแดง วรรคแรก ๆ ของเพลงเริ่มด้วยภาพ "I see trees of green" (Bob Thiele และ George David Weiss, "What a Wonderful World", ๒๕๑๐) ซึ่งเป็นวรรคที่คนจำได้ทันที

ภาษาเมืองเรียกต้นไม้ว่า ต้นไม้ ต้฿นฯไม้ พจนานุกรมอธิบายว่าเป็นคำรวมเรียกพืชทั่วไป และเรียกดอกไม้ว่า ดอกไม้ ดอฯกไม้ ส่วนสีมีให้เลือกหลายระดับ เขียว ขยฯว คือสีเขียว ถ้าเขียวสดเต็มต้นจะใช้ เขียวอุ้มฮุ่ม ขยฯวอุ้มฮุ่ม ที่พจนานุกรมแปลว่า เขียวชอุ่ม แดง แดงฯ คือสีอย่างสีเลือดหรือชาด และ แดงฮ่าม แดงฯร่ามฯ คือแดงอร่าม ใช้กับของสีแดงที่รวมกันเป็นกลุ่มจำนวนมาก เช่น ดอกไม้แดงทั้งสวน

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ต้นไม้เขียวอุ้มฮุ่ม ดอกไม้แดงฮ่าม

อ่านชื่อสีในคำเมืองอีกหลายคำได้ที่ สีในคำเมือง และชื่อต้นไม้ที่ ต้นไม้คำเมือง

ฟ้า เมฆขาว

ความคิดที่สองคือการแหงนหน้าดูฟ้า เพลงพูดถึงท้องฟ้าสีฟ้าและเมฆสีขาว ภาษาเมืองมีคำที่ละเอียดกว่านั้น ฟ้า ฟ้า ในพจนานุกรมหมายถึงส่วนเบื้องบนที่มองเห็นปกคลุมแผ่นดิน ไม่ได้เป็นชื่อสี พจนานุกรมไม่มีคำว่า "สีฟ้า" ให้ใช้ ถ้าจะบอกว่าท้องฟ้าสีฟ้า เราจึงใช้คำไทยตามปกติ

ส่วน เมฆ เมฆฯฯ คือไอน้ำที่กลั่นตัวรวมกันเป็นกลุ่มก้อนลอยอยู่ในอากาศ และ ขาว ขาวฯ คือสีขาว ถ้าขาวไปทั่วจะใช้ ขาวผอน ขาวฯผอฯร ที่พจนานุกรมแปลว่า สีขาวโพลน ขาวไปทั่ว

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: เมฆขาวผอนอยู่ตี้ฟ้า

วัน คืน แสงสว่าง และความมืด

ความคิดที่สามคือ เพลงมองทั้งกลางวันและกลางคืนว่ามีความงามของตัวเอง ภาษาเมืองใช้ วัน วันฯ เรียกช่วงเวลาที่โลกหมุนรอบตัวเองหนึ่งรอบ และ คืน ฅืนฯ คือระยะเวลาตั้งแต่ย่ำค่ำถึงย่ำรุ่ง ส่วน มืด มืดฯ คือขาดแสงสว่าง

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: วันดี คืนมืด

คำว่า "ดี" ในที่นี้ใช้ตามความหมายของคำว่า ดี ในพจนานุกรมที่หมายถึง งาม น่าพอใจ เราไม่ได้จะบอกว่าเป็น "วันดี" ตามฤกษ์ยามของปฏิทินล้านนา เพราะเรื่องนั้นต้องดูจากปฏิทินจริง

ผู้คนตวั๊กกั๋น

ความคิดที่สี่คือ ผู้คนที่เดินผ่านกันทักทายกัน และการทักทายนั้นแท้จริงแล้วคือการบอกว่ารักกัน เพลงเล่าภาพนี้ด้วยการจับมือและพูดทักทายธรรมดา

ภาษาเมืองใช้ ตวั๊ก ทัวฯก แปลว่า ทัก ทักทาย ส่วน จุ๊ผู้ ชุผู้ แปลว่า ทุกคน และคำว่า คน ฅ฿นฯ ตรงตัว ฮัก รักฯ คือรัก ส่วนคำพูดคือ อู้ อู้ แปลว่า พูด คุย เจรจา พจนานุกรมไม่มีคำว่า "จับมือ" ให้ใช้ จึงเก็บความคิดนั้นไว้เป็นคำไทย

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: จุ๊ผู้จุ๊คนตวั๊กกั๋น เหมือนอู้ว่าฮักกั๋น

ถ้าอยากอ่านวิธีที่หนุ่มสาวล้านนาใช้คำทักทายกันเป็นกลอน ดูได้ที่ คำอู้บ่าวอู้สาว

ละอ่อนเกิดมาฮ้อง

ความคิดที่ห้าคือ เสียงของเด็กทารกที่ร้อง และความหวังว่าเด็กรุ่นใหม่จะเรียนรู้ได้มากกว่าคนรุ่นก่อน เป็นท่อนที่ทำให้เพลงอบอุ่นขึ้น

เด็กในภาษาเมืองเรียกว่า ละอ่อน ลอ่อฯร ที่พจนานุกรมบอกว่าเพี้ยนมาจาก "ลูกอ่อน" การร้องคือ ฮ้อง ร้อฯง ซึ่งแปลได้ทั้งร้อง เปล่งเสียงดัง และเรียก ส่วน เกิด เกิดฯ คือกำเนิด ปรากฏขึ้น ฮู้ รู้ คือเข้าใจ ทราบ และ หลาย หลฯายฯ คือมาก เยอะ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: ละอ่อนเกิดมาฮ้อง แล้วจะฮู้หลาย

โลกใบนี้ งามแต๊

ความคิดสุดท้ายคือหัวใจของชื่อเพลง ผู้เล่าหยุดคิดแล้วสรุปว่านี่คือโลกที่น่าอัศจรรย์ วรรคที่เป็นชื่อเพลงคือ "What a wonderful world" (Bob Thiele และ George David Weiss, ๒๕๑๐)

ภาษาเมืองใช้ กึ๊ด คึดฯ แทนคำว่า คิด คำนึง และ เฮา เรัา คือเรา ส่วนคำชมที่ตรงที่สุดคือ งามแต๊ งาแท้ สวยจริง สวยยิ่ง หรือ ม่วนหูม่วนต๋า ม่วฯรหูม่วฯรตา ที่พจนานุกรมแปลว่า น่าดูน่าฟัง เพลิดเพลิน ซึ่งขยายจากคำว่า ม่วน ม่วฯร ที่แปลว่า สนุก พอใจ ไพเราะ

แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา: เฮากึ๊ดว่า โลกนี้งามแต๊

สรุปคำเมืองจากความคิดของเพลง

คำแปลทั้งหมดนี้เป็นสำนวนที่เราเรียบเรียงขึ้นจากคำในพจนานุกรม ไม่ใช่สำนวนมาตรฐานเพียงแบบเดียว คนเมืองแต่ละถิ่นอาจอู้ความคิดเดียวกันด้วยคำอื่นก็ได้ และควรให้เจ้าของภาษาช่วยตรวจอีกครั้ง

เทียบกับสีและผักในคำเมือง: ความงามจากของใกล้ตัว

ความพิเศษของเพลงนี้คือมันไม่ได้ชมสิ่งที่ไกลตัว แต่ชมสิ่งเดียวกับที่เราเห็นอยู่ทุกวัน ซึ่งตรงกับวิธีที่ภาษาเมืองเรียกสีของรอบตัว บทความ สีในคำเมือง อธิบายว่าคำเมืองมี คำเสริมสี จำนวนมาก เช่น ดำกิ๋ก ดำกิกฯ ที่แปลว่า ดำมาก ดำสนิท หรือ เหลือง เหิลฯอฯง ที่ไปต่อเป็นเหลืองฮ่าม เหลืองอ่ามส่ามได้ ทุกคำบอกทั้งสีและ "ขนาดของพื้นที่สี" ในคำเดียว ส่วน ผักพื้นบ้านคำเมือง และ ชื่อผักคำเมือง พาไปดูเขียวในสวนครัวและกาด

ลองเทียบสองมุม เพลงบอกว่า "โลกงดงาม" แล้วค่อยไล่ดูของใกล้ตัวทีละอย่าง คำเมืองกลับมี "สี" หลายระดับให้ใช้ชมของใกล้ตัวได้ละเอียดตั้งแต่แรก สวนผักก็งามแต๊ได้ พอ ๆ กับท้องฟ้า ดอกไม้ในสวนยังไปดูเพิ่มได้ที่ ดอกไม้ล้านนา ถ้าชอบฟังเพลงเรื่องของกิน ลองต่อด้วย เพลงผักกาดจอ

สรุป

• งามแต๊ คือสวยจริง ใช้ชมสิ่งที่งดงามจากใจ
• เขียวอุ้มฮุ่ม และ แดงฮ่าม เป็นคำเสริมสีที่บอกว่าสีนั้นเต็มพื้นที่
• ฟ้า ในพจนานุกรมคือท้องฟ้า ไม่ใช่ชื่อสี และไม่มีคำว่า "สีฟ้า" ให้ใช้
• ละอ่อน คือเด็ก ตวั๊ก คือทักทาย จุ๊ผู้ คือทุกคน
• สำนวน "แปลเป็นคำเมืองโดยมรดกล้านนา" ในบทความนี้เป็นการเล่าความคิด ไม่ใช่การแปลเนื้อเพลง

ค้นคำในบทความเพิ่มเติมได้ใน พจนานุกรมมรดกล้านนา อ่านต่อในชุดเดียวกัน: เพลงมายเวย์ · เพลงผักกาดจอ หรือดูทั้งชุดที่ เรียนคำเมืองจากบทเพลงและวรรณกรรม

ลิขสิทธิ์และการให้เกียรติเจ้าของผลงาน

บทความนี้จัดทำเพื่อการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา โดยมรดกล้านนา ซึ่งเป็นเว็บไซต์ไม่แสวงหากำไร ไม่ใช่การดัดแปลง แปล หรือเผยแพร่บทเพลงฉบับใหม่ เราอ้างเนื้อร้องเพียงบางวรรคสั้น ๆ พร้อมระบุที่มา เพื่อการศึกษา วิจารณ์ และแนะนำผลงาน ตามหลักการใช้งานโดยชอบธรรม (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๓๒) ถ้อยคำภาษาคำเมืองในบทความเป็นการถ่ายทอดความคิดของเพลงด้วยถ้อยคำของมรดกล้านนาเอง ไม่ใช่คำแปลเนื้อเพลง วิดีโอที่ฝังไว้มาจากช่องทางการของผู้ถือสิทธิ์ และยังเป็นลิขสิทธิ์ของเจ้าของ

ขอขอบคุณและให้เกียรติแก่ผู้ประพันธ์ ผู้ขับร้อง และผู้ถือสิทธิ์ทุกท่าน หากเจ้าของสิทธิ์ประสงค์ให้ปรับแก้หรือนำส่วนใดออก โปรดแจ้งที่ moradoklanna@gmail.com เรายินดีดำเนินการโดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา (dict2) คำ งามแต๊ เขียว เขียวอุ้มฮุ่ม แดง แดงฮ่าม ต้นไม้ ดอกไม้ ฟ้า ฟ้ายก ฟ้าบ๋ด เมฆ ขาว ขาวผอน ดำ ดำกิ๋ก เหลือง มืด คืน วัน ตวั๊ก จุ๊ผู้ คน ฮัก ละอ่อน ฮ้อง เกิด ฮู้ หลาย กึ๊ด ม่วนหูม่วนต๋า ม่วน เฮา อู้
• วิกิพีเดีย. What a Wonderful World (ใช้เป็นข้อมูลนำทาง และตรวจกับแหล่งอื่น)
• Louis Armstrong House Museum. (๒๕๖๐). 50 Years of "What a Wonderful World"
• Songfacts. What A Wonderful World by Louis Armstrong
• Louis Armstrong (ช่องทางการ, LouisArmstrongVEVO). What A Wonderful World (Official Video). YouTube
• บทความ เพลงมายเวย์, สีในคำเมือง, ฟ้า ฝน ลม ในคำเมือง, ผักพื้นบ้านคำเมือง ของมรดกล้านนา