เมืองในล้านนา: ๘ จังหวัด เมืองเก่า และผู้คน

เมืองในล้านนา คือเมืองของคนเหนือทั้งแปดจังหวัด ตั้งแต่เจียงใหม่เมืองหลวง หละปูนเมืองเก่าแก่ ไปจนถึงแม่ฮ่องสอนเมืองสามหมอก พจนานุกรมอธิบายว่า ล้านนา ล้านฯนาฯ (คำเมืองอ่านว่า ล้านนา) ในสมัยโบราณหมายถึงกลุ่มเมืองทางภาคเหนือตอนบน รวมดินแดนบางส่วนของพม่า จีน และลาว มีเชียงใหม่เป็นเมืองหลวง ส่วนปัจจุบันหมายถึง ๘ จังหวัดภาคเหนือ หน้านี้คือ บ้านของชุดเมืองในล้านนา รวมจังหวัด เมืองเก่า และผู้คน ไว้บนแผนที่เดียว พร้อมลิงก์ไปทุกบทความที่เปิดอ่านได้แล้ว

แปดจังหวัด เรียกในคำเมืองว่าอะไร

คนเมืองเรียกเมืองว่า เจียง ชยฯง (คำเมืองอ่านว่า เจียง) ตรงกับ เชียง ในภาษาไทยกลาง เชียงใหม่จึงเป็น เจียงใหม่ และเชียงรายเป็น เจียงฮาย ส่วนเมืองขนาดเล็กหรือเมืองที่มีกำแพง เรียกว่า เวียง วยฯง (คำเมืองอ่านว่า เวียง)

อ่านคำขวัญ ต้นไม้ และชื่อทั้งหมดในที่เดียวได้ที่ ๘ จังหวัดล้านนา และลองสำรวจจังหวัดด้วยแผนที่แตะได้ด้านล่าง

สำรวจแปดจังหวัด

แตะจังหวัดบนแผนที่เพื่อดูชื่อคำเมือง คำขวัญ และต้นไม้ประจำจังหวัด แล้วลองทดสอบความจำด้วยแบบทดสอบต้นไม้

ชื่อเก่าของเมือง

หลายเมืองมีชื่อเก่าที่พจนานุกรมหรือบทความของเราบันทึกไว้ ตารางนี้ใช้เฉพาะชื่อที่มีที่มาจากพจนานุกรมและบทความที่อ่านได้แล้ว

เวียงที่เล่าไว้ในตำนานมีเรื่อง เวียงหนองหล่ม เมืองโยนกที่ล่มเป็นหนองในคืนเดียวหลังชาวเมืองกินปลาไหลเผือก ส่วนเวียงอื่น ๆ ที่ยังไม่ได้เล่า อยู่ในรายการตอนที่กำลังจะมาของแผนที่

ผู้คนในล้านนา

พจนานุกรมบอกว่าคนไทยในแปดจังหวัดนี้เรียกตนเองว่า คนเมือง และมีคำเรียกว่า ไตยวน ไทยวฯร (คำเมืองอ่านว่า ไตยวน) หรือ โยนก โยน฿กฯ (คำเมืองอ่านว่า โยนก) แต่ล้านนาไม่ได้มีเพียงคนเมือง จังหวัดน่านเพียงจังหวัดเดียว พจนานุกรมก็บันทึกคนหลายกลุ่มที่อยู่ร่วมกัน เช่น ม้ง เมี่ยน ขมุ มลาบรี ไทลื้อ ไทพวน และคนเมือง

รู้จักคนไตแต่ละกลุ่ม ชื่อที่เขาเรียกตัวเอง ถิ่นเดิม และอักษร ได้ที่ คนไต ดูงานบวชเณรของชาวไตใน ปอยส่างลอง และดูเครื่องเขินของชาวไทขึนที่เชียงใหม่ใน เครื่องเขิน

แผนที่เมืองในล้านนา

แตะ "ดูตอนที่กำลังจะมา" ในแต่ละกลุ่มเพื่อดูหัวข้อที่ยังไม่เผยแพร่ ตอนที่ยังไม่ออนไลน์ไม่มีลิงก์ และจะกลายเป็นลิงก์เมื่อเผยแพร่ จังหวัดที่ยังไม่มีบทความแสดงเป็นกรอบเส้นประ

อ่านทีละจังหวัด

• เจียงใหม่ อ่านผู้สร้างเมืองใน พญามังราย พงศาวดารใน ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ เสาหลักเมืองใน ใส่ขันดอก ผู้ฟื้นเมืองใน พระเจ้ากาวิละ และตำนานของดอยใกล้เมืองใน เจ้าหลวงคำแดง กับ ปู่แสะย่าแสะ ส่วนคนมาเที่ยวดู ทักทายแบบคนเมือง
• หละปูน อ่าน หละปูน กับ พระนางจามเทวี และเรียนคำเมืองจากเพลงใน เกี๋ยงแก้ว
• ลำปาง อ่าน ลำปาง เขลางค์นคร เรื่องรถม้า ถ้วยก๋าไก่ และพระธาตุลำปางหลวง
• เจียงฮาย อ่านตำนานใน เวียงหนองหล่ม แมงสี่หูห้าตา และ พระแก้วมรกตในล้านนา
• พะเยา ยังไม่มีบทความ ติดตามตอนที่กำลังจะมา
• เมืองแป้ อ่านชีวิตของพระมหาเถระชาวแพร่ใน พระอุบาลีคุณูปมาจารย์
• เมืองน่าน อ่าน เมืองน่าน เมืองเล็กที่หลายชาติพันธุ์อยู่ร่วมกัน
• แม่ฮ่องสอน อ่านงานบวชเณรของชาวไตใน ปอยส่างลอง

อ่านชุดนี้อย่างไร

• เริ่มจากจังหวัดที่สนใจ แผนที่ด้านบนเปิดดูได้ทุกกลุ่มโดยไม่ต้องอ่านตามลำดับ
• ดูคำเมืองก่อน ทุกบทความมีบัตรคำจากพจนานุกรม ค้นเพิ่มที่ พจนานุกรมมรดกล้านนา
• เรียกคนตามที่เขาเรียกตัวเอง แต่ละกลุ่มมีชื่อของตัวเอง บทความจะบอกที่มาของข้อมูลไว้เสมอ
• รอตอนใหม่ หน้านี้จะเพิ่มลิงก์ทุกครั้งที่ตอนใหม่ออนไลน์

สรุป

• ล้านนา ปัจจุบันหมายถึง ๘ จังหวัด คือเชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน และแม่ฮ่องสอน
• คนเมืองเรียกเมืองว่า เจียง เมืองเล็กหรือเมืองมีกำแพงว่า เวียง และเรียกจังหวัดต่างจากไทยกลาง เช่น หละปูน เจียงฮาย เมืองแป้
• หลายจังหวัดมีชื่อเก่า เช่น หริภุญไชย เขลางค์นคร นันทบุรี เวียงโกศัย
• ล้านนามีหลายกลุ่มชน คนเมืองเรียกตนเองว่าคนเมือง และมีคนไตกลุ่มอื่น ๆ อยู่ร่วมกัน

อ่านต่อได้ที่ ๘ จังหวัดล้านนา หรือ คนไต และค้นคำเมืองที่สงสัยได้ที่ พจนานุกรมมรดกล้านนา

แหล่งอ้างอิง

• พจนานุกรมมรดกล้านนา: ล้านนา · เจียง · เวียง · ไตยวน · โยนก · เจียงใหม่ · หละปูน · ลำปาง · เจียงฮาย · พะเยา · เมืองแป้ · เมืองน่าน · แม่ฮ่องสอน
• รายละเอียดแต่ละเมืองและแหล่งอ้างอิง อยู่ในบทความที่ลิงก์ไว้ข้างต้น